Giải thưởng Bùi Xuân Phái 2026: Từ mạch nguồn di sản đến những không gian sáng tạo mới

Ngày 2/10, tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức Lễ trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026. Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội do Báo Thể thao và Văn hóa và gia đình cố họa sĩ Bùi Xuân Phái thành lập từ năm 2008, nhằm tôn vinh các tác giả, tác phẩm, ý tưởng, việc làm có giá trị khoa học, nghệ thuật cao và thấm đượm tình yêu Hà Nội.

Giải thưởng Lớn - hạng mục quan trọng nhất - được trao cho nhà thơ Bằng Việt. Ban tổ chức đồng thời trao 2 giải Tác phẩm, 2 giải Việc làm, 1 giải Ý tưởng và 1 Tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo.

Ghi nhận hành trình gắn bó với Hà Nội

Việc trao Giải thưởng Lớn năm nay cho nhà thơ Bằng Việt ghi nhận hành trình nhiều thập niên gắn bó, sáng tạo và đóng góp cho văn hóa, văn học nghệ thuật Thủ đô.

Với nhà thơ Bằng Việt, Hà Nội không chỉ hiện diện trong thi ca mà còn gắn với nhiều lĩnh vực hoạt động trong suốt cuộc đời và sự nghiệp của ông, từ sáng tác văn học, nghiên cứu văn hóa, lịch sử Thăng Long - Hà Nội đến công tác quản lý và tổ chức đời sống văn học nghệ thuật.

Bên cạnh sáng tác, nhà thơ Bằng Việt còn có nhiều đóng góp đối với đời sống văn học nghệ thuật Thủ đô. Chính Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội cũng gắn với ông trong nhiều năm khi ông từng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Giám khảo của giải.

Từ một Hà Nội được nhìn qua thơ ca, hạng mục Tác phẩm năm nay tiếp tục mở rộng cách kể về thành phố bằng hội họa và sân khấu.

Hai Giải Tác phẩm được trao cho loạt tranh sơn mài cầu Long Biên của họa sĩ Thành Chương và vở cải lương "Người con gái Hà Thành" của Nhà hát Cải lương Hà Nội.

Với loạt tranh sơn mài của họa sĩ Thành Chương, cầu Long Biên - một công trình gắn với lịch sử Hà Nội - trở thành chất liệu sáng tạo nghệ thuật. Qua ngôn ngữ sơn mài, hình ảnh cây cầu được thể hiện cùng những lớp ký ức về thành phố qua chiến tranh và hòa bình.

Bên cạnh đó, vở cải lương "Người con gái Hà Thành", kịch bản của Nguyễn Toàn Thắng, do Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Trung Kiên đạo diễn, khắc họa hình ảnh người phụ nữ Hà Nội trong những năm tháng chiến tranh. Tác phẩm kết hợp đặc trưng của nghệ thuật cải lương với ngôn ngữ dàn dựng đương đại để chuyển tải câu chuyện lịch sử đến công chúng hôm nay.

Hội đồng Giám khảo cũng trao Tặng thưởng cho vở kịch "Quân khu Nam Đồng" của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam. Kịch bản do Phạm Ngọc Tiến chuyển thể từ truyện dài cùng tên của nhà văn Bình Ca, Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Sĩ Tiến đạo diễn. Tác phẩm đưa lên sân khấu những ký ức về một thế hệ lớn lên tại khu gia binh Nam Đồng, qua đó tái hiện một lát cắt đời sống Hà Nội trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Đưa di sản vào đời sống đương đại

Không chỉ tôn vinh những tác phẩm nghệ thuật, mùa giải năm nay dành sự ghi nhận cho những hoạt động trực tiếp phát huy các giá trị văn hóa, di sản của Hà Nội.

Một trong hai Giải Việc làm được trao cho chuỗi hoạt động phát huy giá trị di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực hiện.

Chuỗi hoạt động được triển khai với nhiều hình thức như trưng bày chuyên đề, triển lãm mỹ thuật, hoạt động giáo dục di sản và ứng dụng công nghệ trình chiếu. Qua đó, những giá trị gắn với Văn Miếu - Quốc Tử Giám được giới thiệu tới công chúng bằng những cách tiếp cận mới bên cạnh nhiệm vụ bảo tồn di tích.

Việc vinh danh hoạt động này cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý trong bảo tồn và phát huy di sản: những giá trị của quá khứ không chỉ được gìn giữ mà còn cần được chuyển tải phù hợp với đời sống đương đại, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Giải Việc làm còn lại được trao cho Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Ngoại giao và UBND thành phố Hà Nội tổ chức.

Thông qua các hoạt động giới thiệu, trình diễn và giao lưu văn hóa, sự kiện tạo không gian để công chúng tiếp cận những sắc màu văn hóa khác nhau, đồng thời góp phần tăng cường giao lưu giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Từ việc phát huy một di sản tiêu biểu của Thăng Long - Hà Nội đến tổ chức hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế, hai Giải Việc làm phản ánh hai chiều vận động song song: gìn giữ chiều sâu văn hóa của Thủ đô và mở rộng kết nối với thế giới.

Mở rộng không gian văn hóa của thành phố

Ở hạng mục Ý tưởng, giải thưởng năm nay được trao cho Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Theo nội dung đề án được giới thiệu tại Giải thưởng, không gian đi bộ dự kiến được tổ chức trên phố Thành Thái và khu vực Công viên Cầu Giấy, với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, trải nghiệm công nghệ, sách, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng.

Điểm đáng chú ý là ý tưởng phát triển thêm không gian văn hóa, đi bộ tại khu vực phía Tây thành phố, bên ngoài những không gian đi bộ đã quen thuộc ở khu vực trung tâm lịch sử.

Cùng với đề án phố đi bộ Thành Thái, các đề cử tại hạng mục Ý tưởng năm nay còn có đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 và quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn 100 năm. Dù tiếp cận từ những lĩnh vực khác nhau, các ý tưởng đều hướng tới những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển của một đô thị lớn, từ tổ chức không gian công cộng, bảo vệ môi trường đến định hình cấu trúc phát triển dài hạn của Thủ đô.

Minh Thư