Hà Nội đạt kết quả tích cực sau 5 năm thực hiện Chỉ thị 15/CT-UBND về môi trường không khí

Từng bước giảm thiểu nguồn phát thải từ rơm rạ

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, mỗi năm toàn thành phố có khoảng 170.000ha diện tích trồng lúa, kéo theo lượng rơm rạ phát sinh lên tới gần 830.000 tấn. Trước đây, việc đốt rơm rạ sau thu hoạch là phương thức xử lý phổ biến của người dân nhằm nhanh chóng làm sạch đồng ruộng, phục vụ sản xuất vụ tiếp theo.

Tuy nhiên, nhờ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong thời gian qua, tình trạng đốt rơm rạ đã giảm rõ rệt. Người dân từng bước thay đổi thói quen, chuyển sang tận dụng nguồn phụ phẩm này vào nhiều mục đích thiết thực hơn như trồng nấm, làm thức ăn cho gia súc hoặc sản xuất phân hữu cơ. Dù vậy, tại một số địa phương, hiện tượng đốt rơm rạ vẫn còn xảy ra rải rác trong các vụ mùa gần đây.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ thực tế nhu cầu sử dụng rơm rạ trong sinh hoạt hằng ngày của người dân ngày càng giảm. Bên cạnh đó, khoảng thời gian giữa các vụ gieo trồng thường ngắn, khiến rơm rạ không kịp phân hủy tự nhiên. Do đó, nhiều nông dân vẫn lựa chọn phương án đốt ngay tại ruộng để thuận tiện làm đất, đồng thời tận dụng tro làm phân bón và tiêu diệt sâu bệnh.

Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng hoạt động đốt rơm rạ phát sinh nhiều chất gây ô nhiễm như bụi mịn PM2.5, khí CO và CO2, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng không khí. Đáng lo ngại nhất là bụi mịn PM2.5 – tác nhân có thể gây ra các bệnh về hô hấp và tim mạch, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân

Để khắc phục tình trạng này, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Chỉ thị số 15/CT-UBND nhằm tăng cường quản lý Nhà nước đối với hoạt động đốt rơm rạ, phụ phẩm cây trồng và các loại chất thải không đúng quy định.

Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp và môi trường Hà Nội Ngô Thái Nam cho biết, trong những năm qua, các sở, ngành của thành phố đã phối hợp chặt chẽ trong công tác tuyên truyền, vận động và kiểm tra, giám sát việc thực hiện tại các địa phương.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đóng vai trò nòng cốt trong việc hướng dẫn, đôn đốc các quận, huyện (nay là xã, phường) có diện tích trồng lúa triển khai các biện pháp hạn chế đốt rơm rạ. Qua đó, nhận thức của phần lớn người dân đã có sự chuyển biến rõ rệt, từng bước hình thành thói quen xử lý phụ phẩm nông nghiệp theo hướng thân thiện với môi trường.

Theo ông Ngô Thái Nam, khi người dân hiểu rõ giá trị của rơm rạ và tác hại của việc đốt không đúng quy định, chính quyền địa phương sẽ có thêm cơ sở để đầu tư các giải pháp xử lý bền vững. Đồng thời, việc tăng cường giám sát cộng đồng cũng góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường.

Trên thực tế, nhiều địa phương đã triển khai các biện pháp cụ thể, thiết thực nhằm ngăn chặn tình trạng đốt rơm rạ. Tại xã Sóc Sơn, Phó Trưởng phòng Kinh tế Phạm Thị Thu Hà cho biết, ngay từ đầu mỗi vụ sản xuất, địa phương đã tổ chức tuyên truyền, đồng thời yêu cầu các hộ dân ký cam kết không đốt rơm rạ trên đồng ruộng.

Không chỉ riêng Sóc Sơn, nhiều xã, phường khác cũng tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Trách nhiệm của người đứng đầu địa phương được gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ, qua đó nâng cao tính răn đe và hiệu quả quản lý.

Song song với công tác tuyên truyền, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang chỉ đạo các đơn vị liên quan đẩy mạnh kiểm kê, giám sát nguồn thải phát sinh từ hoạt động đốt rơm rạ. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng chính sách phù hợp, góp phần xử lý hiệu quả vấn đề ô nhiễm không khí trong thời gian tới.

Siết chặt trách nhiệm, xử lý nghiêm vi phạm

Để tiếp tục kiểm soát tình trạng đốt rơm rạ, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu đã ký ban hành Công văn số 1467/UBND-NC, yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm kiểm soát chặt chẽ và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Theo đó, UBND thành phố Hà Nội yêu cầu Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện nếu để xảy ra tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp trên địa bàn. Đồng thời, giao Sở Nội vụ tham mưu đưa kết quả thực hiện nhiệm vụ này vào tiêu chí bắt buộc trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của chính quyền địa phương và người đứng đầu.

Các xã, phường được yêu cầu tổ chức thực hiện nghiêm các biện pháp kiểm soát, xử lý các hành vi như đốt rơm rạ, đốt rác sinh hoạt, xả rác không đúng nơi quy định hoặc các hình thức xả thải tự phát không được kiểm soát. Đồng thời, cần rà soát, xác định các khu vực có nguy cơ cao để bố trí lực lượng kiểm tra, giám sát thường xuyên, liên tục.

Một điểm mới đáng chú ý là việc thiết lập và công khai đường dây nóng, tiếp nhận và xử lý thông tin phản ánh của người dân trong thời gian tối đa 02 giờ. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả giám sát xã hội và xử lý kịp thời các vi phạm phát sinh.

Bên cạnh đó, thành phố yêu cầu phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở, lực lượng công an, cán bộ môi trường và trưởng thôn, tổ dân phố trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm. Việc phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tối đa các hành vi vi phạm tái diễn.

Trách nhiệm của người đứng đầu tiếp tục được nhấn mạnh. Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm trước UBND thành phố nếu để xảy ra tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và rác thải tự phát trên địa bàn. Kết quả thực hiện nhiệm vụ này sẽ là tiêu chí quan trọng để đánh giá, xếp loại và xét thi đua, khen thưởng.

Đồng bộ giải pháp, hướng tới môi trường bền vững

Để bảo đảm hiệu quả triển khai, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội được giao chủ trì theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các địa phương; tổng hợp, báo cáo UBND thành phố định kỳ và đột xuất; đồng thời đề xuất xử lý trách nhiệm đối với những nơi để xảy ra vi phạm.

Công an thành phố cũng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đặc biệt là những hành vi tái diễn nhiều lần hoặc gây hậu quả nghiêm trọng. Trong khi đó, Sở Văn hóa và Thể thao có nhiệm vụ theo dõi, tổng hợp thông tin từ báo chí, truyền thông và dư luận xã hội, tham mưu công khai các địa phương vi phạm nhằm tăng cường giám sát cộng đồng.

Sở Nội vụ tiếp tục được giao chủ trì tham mưu đưa kết quả kiểm soát, chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ và rác thải tự phát vào tiêu chí đánh giá bắt buộc đối với chính quyền địa phương và người đứng đầu. Đây là giải pháp quan trọng nhằm gắn trách nhiệm quản lý với kết quả thực hiện cụ thể.

Ngoài ra, UBND thành phố Hà Nội cũng đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội và Thành đoàn Hà Nội phối hợp đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân thay đổi thói quen, không đốt rơm rạ sau thu hoạch. Đồng thời, khuyến khích cộng đồng tích cực tham gia phát hiện, phản ánh các hành vi vi phạm, góp phần xây dựng môi trường sống xanh, sạch và bền vững.

Có thể thấy, với việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ tuyên truyền, giám sát đến xử lý vi phạm, Hà Nội đang từng bước kiểm soát hiệu quả nguồn phát thải từ hoạt động đốt rơm rạ. Đây là cơ sở quan trọng để cải thiện chất lượng không khí, hướng tới mục tiêu phát triển Thủ đô theo hướng xanh, sạch và bền vững trong thời gian tới.

Thùy Chi