Hà Nội: Khơi thông dư địa phát triển du lịch xanh quanh núi Tản

Sở hữu hệ sinh thái phong phú, di sản xứ Đoài đặc sắc và lợi thế cận kề trung tâm Hà Nội, khu vực này đang đứng trước cơ hội bứt phá để trở thành điểm hẹn du lịch xanh đầu năm mới, nếu được khơi thông đồng bộ về quy hoạch và liên kết phát triển.

Vùng đất hội tụ tài nguyên tự nhiên và văn hóa đặc sắc

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 53 km, khu vực 8 xã thuộc Ba Vì cũ nằm dưới chân núi Tản Viên từ lâu được xem là "kho báu" tự nhiên của Thủ đô. Địa hình núi non, sông nước, rừng già xen kẽ mặt hồ rộng lớn cùng nguồn nước khoáng nóng Thuận Mỹ tạo nên nền tảng hiếm có để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên.

Không gian ấy còn được bồi đắp bởi chiều sâu văn hóa đặc trưng xứ Đoài với khoảng 300 di tích lịch sử, văn hóa. Nổi bật có đền thờ Bác Hồ, đền Thượng, đền Trung cùng các ngôi đình cổ mang kiến trúc độc đáo như Đình Tây Đằng, Thụy Phiêu, Thanh Lũng. Mỗi di tích là một lớp trầm tích lịch sử, góp phần định hình sản phẩm du lịch về nguồn và du lịch tâm linh gắn với bản sắc vùng đất Tản Viên.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hoàn Kiếm Lê Xuân Vinh nhận định, lợi thế lớn của Ba Vì nằm ở vị trí gần trung tâm TP. Hà Nội và hệ thống giao thông thuận lợi. Theo ông: "Khu vực này từ lâu đã trở thành lựa chọn quen thuộc của du khách, doanh nghiệp lữ hành và trường học khi tổ chức tham quan, nghỉ dưỡng hoặc sự kiện cuối tuần. Sức hút bền vững của Ba Vì đến từ không khí trong lành, không gian xanh sạch và hệ thống cơ sở lưu trú đa dạng, phù hợp với nhiều phân khúc khách".

Từ góc độ quản lý địa phương, ông Nguyễn Văn Hưng - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Ba Vì khẳng định du lịch đã góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ. Ông cho biết: "Nếu như năm 2010, tỷ trọng dịch vụ du lịch chiếm 43% cơ cấu kinh tế địa phương thì đến năm 2015 đã đạt 52%, năm 2020 đạt 56% và hiện nay dao động khoảng 55 đến 60%". Con số ấy cho thấy du lịch đã trở thành một trụ cột kinh tế của vùng chân núi Tản. 

Thực tế vận hành điểm đến cũng phản ánh rõ xu hướng tăng trưởng. Ông Đỗ Thanh Hùng - Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Ba Vì chia sẻ, vào các dịp nghỉ lễ và cuối tuần, có thời điểm Ba Vì đón hàng vạn lượt khách đến tham quan, nghỉ dưỡng, cắm trại. Nhiều khu nghỉ dưỡng trong vùng lõi thường xuyên kín phòng trước kỳ nghỉ từ một đến hai tuần. Các mô hình homestay, farmstay, nhà vườn thu hút đông đảo gia đình trẻ nhờ mức giá hợp lý và không gian gần gũi thiên nhiên.

Tuy vậy, đằng sau sức hút ngày càng rõ nét ấy là yêu cầu phải nâng tầm sản phẩm, tổ chức lại không gian phát triển để biến tiềm năng thành giá trị bền vững.

Bài toán quy hoạch và liên kết để nâng tầm sản phẩm

Theo thông tin từ Sở Du lịch Hà Nội, mỗi năm 8 xã ở Ba Vì đón lượng khách chiếm khoảng một phần mười tổng số khách du lịch của Hà Nội. Tuy nhiên, mức chi tiêu bình quân của du khách còn thấp, thời gian lưu trú ngắn, chưa hình thành được chuỗi trải nghiệm trọn vẹn.

Nguyên nhân được xác định là khu vực này thiếu một quy hoạch tổng thể mang tính chiến lược. Sự phát triển còn phân tán, thiếu liên kết giữa các điểm đến, tour tuyến và loại hình sản phẩm. Phần lớn du khách đến Ba Vì theo hình thức tự túc, tham quan trong ngày hoặc nghỉ cuối tuần rồi trở về nội đô.

Bà Nguyễn Kiều Oanh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội cho rằng, để khai thác hiệu quả lợi thế thiên nhiên theo hướng đặc thù và mới mẻ, Ba Vì cần xây dựng các hành trình liên tuyến với lộ trình rõ ràng cho từng tuyến, từng chặng. Theo bà, các điểm dừng nghỉ trên tuyến trekking và tham quan cần được đầu tư hệ thống giới thiệu bài bản về hệ sinh thái, cảnh quan nhằm nâng cao trải nghiệm và gia tăng thời gian lưu trú của du khách.

Còn theo TS. Phạm Trương Hoàng - Trưởng khoa Du lịch và Khách sạn, Đại học Kinh tế Quốc dân: Ba Vì cần ưu tiên thu hút đầu tư vào các khu nghỉ dưỡng cao cấp, coi đây là loại hình chủ đạo trong giai đoạn tới. Ông Hoàng nhấn mạnh sản phẩm mới phải gắn với bản sắc văn hóa bản địa, đặc biệt là lợi thế "vườn thuốc Nam". Ông gợi mở: "Địa phương có thể đẩy mạnh các sản phẩm chăm sóc sức khỏe như tắm lá thuốc người Dao, xông hơi, ngâm thảo dược để tạo sự khác biệt". Hướng đi này phù hợp với xu thế du lịch chữa lành đang gia tăng mạnh mẽ trên thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Văn Tuyên - Tổng Giám đốc Công ty du lịch Travelogy Việt Nam đề xuất Ba Vì cần công bố công khai các quy hoạch đã được phê duyệt cùng danh mục dự án kêu gọi đầu tư trong lĩnh vực du lịch. Ông cho rằng minh bạch thông tin sẽ tạo niềm tin cho nhà đầu tư và giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng sản phẩm. Ông Tuyên nhấn mạnh: "Muốn thu hút du khách, các hộ dân cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành để mở tour mới, đồng thời doanh nghiệp cũng cần chia sẻ lợi ích để người dân cùng tham gia phát triển du lịch".

Ông Tuyên đồng thời lưu ý yếu tố công nghệ số trong quảng bá điểm đến. Theo ông, việc ứng dụng nền tảng số sẽ giúp hình ảnh du lịch Ba Vì tiếp cận hiệu quả hơn với thị trường trong và ngoài nước, đặc biệt là nhóm khách trẻ.

Định hình du lịch xanh làm trụ cột phát triển bền vững

Trong bức tranh phát triển chung của Thủ đô, Ba Vì được xác định là "lá phổi xanh" phía Tây. Quan điểm này được ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội nhấn mạnh khi trao đổi về định hướng phát triển. Ông khẳng định tài nguyên thiên nhiên là nền tảng cốt lõi cho du lịch Ba Vì và cần được khai thác theo hướng bền vững. "Thời gian tới, Sở Du lịch Hà Nội sẽ phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh quảng bá, khảo sát và xây dựng các dòng sản phẩm du lịch xanh, thân thiện môi trường, kết hợp nghỉ dưỡng với khám phá bản sắc văn hóa bản địa, tạo sự khác biệt cho du lịch ngoại thành của Hà Nội", ông Hiếu nhấn mạnh.

Ông Lê Xuân Vinh cho rằng, Ba Vì cần xác định du lịch xanh, gần gũi thiên nhiên là sản phẩm cốt lõi. Trên nền tảng đó, địa phương từng bước nâng cấp dịch vụ để phát triển các dòng sản phẩm chữa lành và nghỉ dưỡng cao cấp. Ông phân tích thách thức về vị trí gần trung tâm Hà Nội khiến du khách có xu hướng quay về trong ngày nếu thiếu sản phẩm du lịch đêm hấp dẫn. "Thách thức này cũng chính là cơ hội, bởi nếu xây dựng được các sản phẩm du lịch đêm đặc sắc, Ba Vì hoàn toàn có thể thu hút du khách đến nghỉ ngơi và trải nghiệm vào cuối ngày", ông Vinh nhận định.

Dưới chân núi Tản, khu vực xã Suối Hai với Hồ Suối Hai, Vườn quốc gia Ba Vì, Ao Vua cùng không gian đồi núi và mặt nước rộng lớn đang mở ra dư địa lớn cho phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và dịch vụ phía Tây Hà Nội. Ông Nguyễn Mạnh Thản - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Ao Vua, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội cho biết: "Trong thời gian tới, Hội sẽ tập trung phát huy thế mạnh các ngành nghề chủ lực như sữa và sản phẩm từ sữa, du lịch dịch vụ, hoa mai trắng, chè và nông sản bản địa. Ông khẳng định định hướng khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc và hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ gắn với du lịch để mở rộng thị trường".

Trong vai trò kết nối, ông Thản cho biết, Hiệp hội Du lịch Hà Nội sẽ tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp về quản trị, chuyển đổi số, đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, đồng thời làm cầu nối giữa doanh nghiệp với chính quyền trong tiếp cận chính sách và nguồn vốn ưu đãi, kết nối thị trường du khách trong và ngoài nước.

Nhìn tổng thể, vùng 8 xã dưới chân núi Tản Viên hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm du lịch xanh của Thủ đô. Thiên nhiên ưu đãi, di sản văn hóa phong phú và sự vào cuộc của chính quyền, doanh nghiệp, hiệp hội đang tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới.

Khơi thông dư địa phát triển du lịch xanh quanh núi Tản không đơn thuần là gia tăng số lượng du khách. Đó là quá trình tổ chức lại không gian, định hình sản phẩm đặc thù, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên và văn hóa bản địa. Khi những mảnh ghép quy hoạch, liên kết và đổi mới sản phẩm được đặt đúng vị trí, vùng chân núi Tản sẽ trở thành điểm tựa quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa không gian du lịch Thủ đô theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc.

Minh Anh