Hà Nội khơi thông nguồn lực đất đai, mở không gian phát triển trong kỷ nguyên mới

Đánh thức nguồn lực "động" từ đất đai

Đất đai luôn giữ vai trò là nguồn lực nền tảng trong mọi giai đoạn phát triển. Tuy nhiên, đối với Hà Nội hiện nay, vấn đề không còn nằm ở việc thiếu quỹ đất, mà ở cách khai thác, tổ chức và sử dụng nguồn lực này sao cho hiệu quả. Thực tế cho thấy, không gian phát triển của Thủ đô đang bị "nén" bởi hàng loạt điểm nghẽn kéo dài từ quy hoạch, thủ tục hành chính đến công tác giải phóng mặt bằng và cơ chế sử dụng đất.

Một số dự án chậm triển khai không phải do thiếu vốn mà chủ yếu xuất phát từ những vướng mắc về pháp lý, sự chồng chéo trong quy định và quy trình thủ tục còn phức tạp. Hệ quả là nguồn lực đất đai – thay vì trở thành động lực thúc đẩy phát triển – lại bị "đóng băng", thậm chí trở thành lực cản đối với tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải chuyển đổi tư duy, biến đất đai từ "tài nguyên tĩnh" thành "nguồn lực động". Theo các chuyên gia, khâu đột phá chính là tháo gỡ các rào cản thể chế, đặc biệt là việc rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính liên quan đến đất đai, đầu tư và quy hoạch; đồng thời rút ngắn quy trình lựa chọn nhà đầu tư. Khi các "nút thắt" này được tháo gỡ, dòng chảy đầu tư sẽ được khơi thông, qua đó phát huy tối đa giá trị của đất đai.

Số hóa dữ liệu – nền tảng minh bạch thị trường đất đai

Một trong những giải pháp trọng tâm đang được Hà Nội đẩy mạnh là xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai. Đây được coi là bước đi mang tính nền tảng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác nguồn lực.

Theo số liệu, Hà Nội hiện có hơn 335.984ha đất tự nhiên, tương ứng hơn 4,18 triệu thửa đất. Đến cuối tháng 2/2026, dữ liệu không gian địa chính đã được hoàn thành trên khoảng 269.362ha, tương đương hơn 3,23 triệu thửa, đạt hơn 80% khối lượng. Đồng thời, hơn 5,67 triệu bản ghi về chủ sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất đã được trích xuất để rà soát, cập nhật.

Ông Nguyễn Khắc Thế, Phó trưởng phòng Điều hành, Phòng Công nghệ và Dữ liệu thông tin đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết khối lượng công việc là rất lớn, song việc số hóa đang được triển khai đồng bộ, từng bước làm giàu và làm sạch dữ liệu trên phạm vi toàn thành phố.

Ở góc độ thực thi, ông Nguyễn Duy Hưng, Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), nhấn mạnh: việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai là điều kiện tiên quyết để kết nối liên thông với các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư và xây dựng. Đây cũng là nền tảng để chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị số, qua đó nâng cao hiệu quả điều hành và giảm thiểu sai lệch trong quá trình xử lý hồ sơ.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, thị trường đất đai sẽ trở nên minh bạch hơn, thủ tục hành chính được rút ngắn, chi phí thời gian của người dân và doanh nghiệp giảm đáng kể. Điều này không chỉ cải thiện môi trường đầu tư mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.

Xử lý dứt điểm dự án chậm triển khai, lập lại kỷ cương sử dụng đất

Song song với việc hoàn thiện thể chế và số hóa dữ liệu, Hà Nội đang quyết liệt xử lý các dự án chậm triển khai – một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay.

Từ năm 2020 đến nay, thành phố đã tổ chức nhiều đợt thanh tra, kiểm tra diện rộng đối với các dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất. Năm 2022, HĐND thành phố đã ban hành nghị quyết chuyên đề về xử lý các dự án chậm triển khai, đồng thời thành lập ban chỉ đạo cấp thành phố do lãnh đạo chủ chốt đứng đầu.

Riêng năm 2024, hơn 150 dự án chậm triển khai đã bị thu hồi, dừng hoặc chấm dứt hoạt động. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn 341 dự án chậm triển khai cần tiếp tục xử lý.

Trước thực trạng này, ngày 13/4/2026, UBND thành phố đã ban hành Thông báo số 396/TB-UBND yêu cầu các đơn vị rà soát, xử lý dứt điểm toàn bộ các dự án thuộc diện này. Thành phố yêu cầu các nhà đầu tư phải báo cáo toàn diện về tiến độ, nghĩa vụ tài chính, khó khăn vướng mắc, đồng thời làm rõ trách nhiệm và cam kết tiến độ thực hiện.

Đáng chú ý, thành phố đặt ra thời hạn rõ ràng: nếu nhà đầu tư không gửi báo cáo trước ngày 30/4/2026 hoặc không chứng minh được năng lực thực hiện, sẽ bị thu hồi đất và chấm dứt dự án theo quy định. Đây được coi là bước đi mạnh mẽ nhằm thiết lập lại kỷ cương trong quản lý và sử dụng đất đai.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc xử lý dứt điểm các dự án chậm triển khai không chỉ giúp giải phóng quỹ đất mà còn tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư có năng lực, triển khai các dự án chất lượng, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất và củng cố niềm tin của xã hội vào môi trường đầu tư.

Tái cấu trúc không gian phát triển: Hướng tới mô hình đa trung tâm

Một trong những định hướng quan trọng trong khai thác nguồn lực đất đai của Hà Nội là tổ chức lại không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, thay vì tiếp tục dồn nén vào khu vực lõi đô thị.

Theo đó, các khu vực ngoại thành sẽ được phát triển thành các cực tăng trưởng mới, gắn với quy hoạch vùng, quy hoạch ngành và quy hoạch sử dụng đất. Điều này không chỉ giúp giãn dân, giảm áp lực hạ tầng nội đô mà còn tạo ra sự phát triển cân bằng giữa các khu vực.

Trong cấu trúc mới, đất đai được phân bổ theo chức năng rõ ràng như: đô thị, công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ sinh thái… Mỗi loại hình sử dụng đất gắn với một chiến lược phát triển cụ thể, nhằm tối ưu hóa giá trị trên từng đơn vị diện tích.

Đặc biệt, nguyên tắc "hạ tầng đi trước một bước" được xác định là yếu tố then chốt. Các trục giao thông chiến lược, hạ tầng logistics, hạ tầng số và hạ tầng nông thôn được đầu tư đồng bộ sẽ tạo nền tảng để mở rộng không gian phát triển, đồng thời gia tăng giá trị đất đai.

Hoàn thiện chính sách, nâng cao giá trị sử dụng đất

Bên cạnh nỗ lực tổ chức thực thi, việc hoàn thiện chính sách được xác định là yếu tố then chốt để khơi thông nguồn lực đất đai một cách bền vững.

Ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới quan trọng, trong đó nổi bật là cơ chế tích tụ, tập trung đất đai với các hình thức đa dạng như góp vốn, liên danh, liên kết, nhận chuyển quyền sử dụng đất.

Đối tượng tham gia cũng được mở rộng, không chỉ giới hạn ở một số nhóm mà bao gồm cả tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất được điều chỉnh linh hoạt hơn, tạo điều kiện tích tụ đất đai quy mô lớn phục vụ sản xuất và phát triển.

Một điểm mới đáng chú ý là việc cho phép sử dụng đất đa mục đích. Nếu trước đây đất lúa chủ yếu chỉ được sử dụng cho sản xuất nông nghiệp, thì nay có thể kết hợp với du lịch sinh thái, dịch vụ… qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất và mở rộng sinh kế cho người dân.

Siết chặt kỷ luật, "vốn hóa" đất đai thành nguồn lực phát triển

Ở góc độ chuyên gia, GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng để đất đai thực sự trở thành động lực phát triển, cần siết chặt kỷ luật thực thi, xử lý dứt điểm tình trạng dự án chậm triển khai và sử dụng đất kém hiệu quả.

Ông nhấn mạnh, cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin để phát huy vai trò giám sát của xã hội, đồng thời xây dựng các công cụ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nhằm kịp thời điều chỉnh chính sách.

Đặc biệt, việc "vốn hóa" đất đai – biến tài nguyên thành nguồn lực tài chính – cần được coi là một giải pháp trọng tâm trong chiến lược phát triển. Khi đất đai được khai thác hiệu quả, giá trị không chỉ nằm ở quyền sử dụng mà còn ở khả năng tạo ra dòng vốn phục vụ đầu tư phát triển.

Tạo động lực tăng trưởng bền vững cho Thủ đô

Thực tiễn cho thấy, khi chính sách được tháo gỡ và tổ chức thực thi hiệu quả, đất đai nhanh chóng phát huy giá trị. Hạ tầng được đầu tư đồng bộ không chỉ làm gia tăng giá trị thương mại mà còn nâng cao khả năng kết nối và sức hấp dẫn đầu tư.

Điều này đã góp phần quan trọng vào kết quả thu ngân sách năm 2025 của Hà Nội, đạt hơn 700.000 tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay.

Để tiếp tục khơi thông nguồn lực này, Hà Nội cần kiên trì thực hiện đồng bộ các giải pháp: hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai số; xử lý dứt điểm các dự án chậm triển khai; đổi mới cơ chế định giá đất theo nguyên tắc thị trường; phát triển hạ tầng đồng bộ; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực thi.

Khơi thông nguồn lực đất đai không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, mà còn là quá trình tái cấu trúc nền tảng phát triển của Thủ đô. Khi từng thửa đất được quản lý minh bạch, từng dự án được triển khai đúng tiến độ và từng không gian phát triển được tổ chức hợp lý, đất đai sẽ thực sự trở thành nguồn lực chiến lược. Đó chính là nền tảng để Hà Nội mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị hiện đại, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Thùy Chi