Hà Nội: Phát triển Thủ công đương đại trên nền di sản làng nghề

Kết nối giữa di sản làng nghề, tư duy thiết kế đương đại và năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Xưởng thiết kế mùa hè "Re 2026 – Làng nghề tái sinh" sẽ mở ra một hành trình kết nối giữa di sản làng nghề, tư duy thiết kế đương đại và năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ Thủ đô. Đây là hoạt động thuộc Đề án phát triển thủ công đương đại trên nền di sản làng nghề do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Tạp chí Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) khởi xướng.

Chương trình quy tụ sự tham gia của 10 trường đại học, trong đó Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội là đơn vị đăng cai, cùng các cơ sở đào tạo trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thiết kế và công nghệ. "Re 2026" được định hình như một xưởng sáng tạo mở, nơi sinh viên và nghệ nhân cùng đối thoại giữa truyền thống và đương đại, giữa kỹ nghệ thủ công và tư duy thiết kế, giữa giá trị bản địa và khả năng tham gia vào đời sống sáng tạo hôm nay.

Kinh tế sáng tạo của Lễ hội Thiết kế sáng tạo 2026, "Re:Craft 2026 – Làng nghề tái sinh" được hình thành như một xưởng sáng tạo mở, nơi người trẻ cùng nghệ nhân bước vào đối thoại: Giữa truyền thống và đương đại, giữa kỹ nghệ thủ công và tư duy thiết kế, giữa giá trị bản địa và khả năng tham gia vào đời sống sáng tạo hôm nay.

Với chủ đề "Làng nghề tái sinh", thông qua quá trình khảo sát, nghiên cứu, thực hành và phát triển sản phẩm, các nhóm sinh viên sẽ cùng nghệ nhân giải mã những giá trị cốt lõi của làng nghề, từ đó đề xuất các hướng chuyển hóa mới phù hợp với đời sống đương đại.

Sinh viên được tổ chức theo mô hình liên ngành, kết hợp các năng lực về thiết kế, văn hóa, kinh tế sáng tạo và truyền thông. Mỗi nhóm được ghép cặp với một làng nghề, làm việc trực tiếp với nghệ nhân để tìm hiểu chất liệu, kỹ thuật, câu chuyện văn hóa cũng như những yêu cầu phát triển thực tiễn.

Năm làng nghề đồng hành cùng Re:Craft 2026 gồm: Sơn mài Hạ Thái, Gốm Kim Lan, Rối Đào Thục, Mây tre đan Phú Vinh và Thêu Quất Động. Đây là những mạch nghề tiêu biểu, đại diện cho nhiều chất liệu, kỹ thuật và hình thức biểu đạt khác nhau của di sản thủ công Hà Nội: Từ lớp lang sơn mài, đất và lửa của gốm, chuyển động của rối, cấu trúc đan kết của mây tre đến đường kim, mũi chỉ của nghề thêu.

PGS.TS Vũ Ngọc Anh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cho biết, Việt Nam là một quốc gia giàu bản sắc văn hóa với hệ thống làng nghề truyền thống được bồi đắp qua hàng trăm năm lịch sử. Mỗi làng nghề không chỉ lưu giữ những kỹ thuật thủ công tinh xảo mà còn chứa đựng tri thức bản địa, giá trị thẩm mỹ và bản sắc văn hóa của từng vùng đất.

Trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, việc bảo tồn di sản không thể chỉ dừng lại ở gìn giữ nguyên trạng, mà cần được tiếp cận bằng tư duy đổi mới, để những giá trị truyền thống tiếp tục được phát huy trong đời sống đương đại. Chính sự kết nối giữa di sản, thiết kế, công nghệ và sáng tạo sẽ tạo nên sức sống mới cho các làng nghề, đồng thời mở ra những cơ hội phát triển bền vững trong tương lai.

"Là một trong những cơ sở đào tạo hàng đầu trong lĩnh vực kiến trúc, mỹ thuật và thiết kế, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội luôn xác định việc gắn kết đào tạo với thực tiễn, với cộng đồng và với các giá trị văn hóa dân tộc là một trong những định hướng phát triển quan trọng. Chúng tôi tin rằng, giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức mà còn phải nuôi dưỡng trách nhiệm xã hội, khơi dậy tinh thần sáng tạo và ý thức gìn giữ di sản cho thế hệ trẻ", ông Vũ Ngọc Anh nhấn mạnh.

 Bảo tồn, tiếp biến di sản, kết nối cộng đồng

Bên cạnh đó, KTS Hoàng Thúc Hào – Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhấn mạnh mối quan hệ không thể tách rời giữa kiến trúc, nghệ thuật, hệ thống thợ thủ công và các làng nghề truyền thống. Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng có nguồn tài nguyên làng nghề vô cùng quý giá. Những kỹ thuật, vật liệu, hoa văn, chi tiết thủ công và kinh nghiệm của nghệ nhân không chỉ là yếu tố trang trí, mà còn là ký ức, bản sắc và linh hồn của nhiều công trình, sản phẩm và không gian sống.

Ông cho rằng thông qua chương trình, sinh viên, giảng viên, nghệ nhân và những người làm nghề có cơ hội gặp gỡ, trao đổi, truyền cảm hứng cho nhau, từ đó tìm kiếm những động lực mới, hướng đi mới và giải pháp mới cho sự phát triển trong tương lai.

“Kiến trúc và thiết kế không chỉ dừng lại ở trách nhiệm xã hội hay việc kết nối cộng đồng, mà cần tạo ra những sản phẩm có giá trị nhân văn, có khả năng chạm đến con người, cộng đồng và môi trường xung quanh.

Chúng ta không chỉ dạy và làm nghề kiến trúc - nghệ thuật mà cần đặt con người trong một hệ sinh thái rộng lớn hơn - Con người cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với tài nguyên, sinh vật, lịch sử, di sản và ký ức. Tất cả phải được kết nối thành một hệ thống tổng thể, một chỉnh thể thống nhất", KTS Hoàng Thúc Hào bày tỏ.

Chúng ta biết rằng, trong nhiều công trình kiến trúc, từ các công trình thời Pháp cho đến các thiết kế đương đại, những chi tiết truyền thống như nếp hoa văn, bức tường, vật liệu và kỹ thuật thủ công đã góp phần tạo nên giá trị di sản sống động. Những yếu tố ấy không chỉ là thành phần trang trí, mà còn là ký ức, là bản sắc và linh hồn của công trình.

Kiến trúc và thiết kế không chỉ dừng lại ở trách nhiệm xã hội, ở việc bảo tồn, tiếp biến di sản hay kết nối cộng đồng. Quan trọng hơn, chúng ta phải tạo ra được những sản phẩm đẹp, có giá trị nhân văn và có khả năng "chạm" đến con người, cộng đồng và môi trường xung quanh.

Minh Thư