Hà Nội tăng cường ‘lá chắn’ trước mùa ô nhiễm không khí

Chất lượng không khí cải thiện nhưng chưa bền vững

Chất lượng không khí Hà Nội từ đầu năm 2026 đến nay có những chuyển biến tích cực, song nguy cơ ô nhiễm vẫn hiện hữu khi Thành phố chuẩn bị bước vào mùa đông - thời điểm điều kiện khí tượng bất lợi khiến bụi mịn dễ tích tụ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1/1 đến 25/8/2026, tỉ lệ số ngày có chỉ số chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 73,8%, tiệm cận mục tiêu năm 2026 theo Quyết định số 1804/QĐ-UBND ngày 9/4/2026 của UBND Thành phố.

Nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình ngày trong tuần từ 19-25/8 đạt 23,97 µg/m³, trung bình từ đầu năm đạt 40,35 µg/m³. Những kết quả này cho thấy các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải bước đầu mang lại hiệu quả.

Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn nhận định kết quả cải thiện chưa thực sự ổn định. Khoảng từ tháng 10 hằng năm đến tháng 3 năm sau thường được xem là "mùa ô nhiễm" không khí tại Hà Nội, trong đó diễn biến ô nhiễm thường đạt cực điểm vào tháng 12.

Đây là thời điểm nhiệt độ xuống thấp, ít mưa, tốc độ gió nhỏ, đặc biệt khi xuất hiện hiện tượng nghịch nhiệt, khả năng khuếch tán chất ô nhiễm bị hạn chế, khiến bụi mịn dễ tích tụ ở tầng khí quyển thấp. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát nguồn phát thải từ sớm, thay vì chờ chất lượng không khí suy giảm mới xử lý.

Theo kết quả kiểm kê, ô nhiễm không khí của Hà Nội đến từ nhiều nguồn khác nhau. Trong đó, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27%, giao thông 23%, xây dựng và bụi đường 20%, đốt mở 12%, công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Từ cơ cấu này, Thành phố xác định việc cải thiện chất lượng không khí không thể chỉ tập trung vào một nguồn mà phải triển khai đồng bộ các giải pháp, với nguyên tắc kiểm soát ngay từ nguồn phát sinh.

Không để công trường trở thành nguồn phát tán bụi

Một trong những nguồn phát thải được Hà Nội tập trung kiểm soát là hoạt động xây dựng. Từ đầu năm 2026 đến nay, hàng loạt dự án lớn về hạ tầng, giao thông, đô thị được triển khai đồng loạt, khiến lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức ước tính 2.550 tấn/ngày của năm 2025.

Khối lượng chất thải tăng nhanh trong khi năng lực tiếp nhận, xử lý chưa theo kịp có thể dẫn tới nguy cơ ùn ứ, đổ trộm và phát tán bụi ra môi trường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã yêu cầu các sở, ngành, Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường khẩn trương thực hiện các biện pháp hạn chế phát tán bụi, khí thải. Việc kiểm soát phải bắt đầu từ khâu phá dỡ, giải phóng mặt bằng, đào đắp, tập kết vật liệu đến vận chuyển đất, phế thải và vệ sinh các tuyến đường chung quanh dự án.

Các đơn vị phá dỡ, thi công phải che chắn, tăng cường tưới nước hoặc phun sương; phế thải xây dựng dạng rời phải được che phủ, đóng kín tại nơi tập kết và trong quá trình vận chuyển. Phương tiện, máy móc ra vào công trường phải được phun rửa sạch.

Đối với những khu vực có nguy cơ phát tán bụi cao, Thành phố yêu cầu quây kín, phun ẩm thường xuyên, che phủ vật liệu rời và bề mặt đất trống. Các dự án quy mô lớn được định hướng tăng cường ứng dụng camera, cảm biến và các giải pháp công nghệ để giám sát bụi, phát hiện sớm bất thường.

Công an Thành phố được giao tăng cường kiểm tra, xử lý phương tiện vận chuyển không che chắn, làm rơi vãi đất, phế thải; đồng thời nghiên cứu khai thác camera và công nghệ AI để phát hiện vi phạm. Việc quét hút, phun nước, rửa đường quanh các công trường cũng được yêu cầu thực hiện vào thời điểm phù hợp, ưu tiên giờ thấp điểm, ban đêm và sáng sớm trước 6h.

Đáng chú ý, trách nhiệm của địa phương và chủ đầu tư được xác định cụ thể. Chủ tịch UBND xã, phường và chủ đầu tư dự án phải chịu trách nhiệm trước UBND Thành phố nếu để xảy ra tình trạng mất vệ sinh, phát tán bụi gây ô nhiễm tại dự án.

Giảm phát thải từ giao thông, mở rộng phương tiện xanh

Song song với kiểm soát bụi xây dựng, Hà Nội đang tập trung giảm phát thải từ giao thông - nguồn đóng góp khoảng 23% lượng bụi PM2.5.

Thành phố Hà Nội triển khai vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thúc đẩy chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch, phát triển xe buýt xanh, xe đạp công cộng, trạm sạc, tủ đổi pin và chuẩn bị các điều kiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy từ ngày 1/7/2027.

Bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, sau khoảng 1,5 tháng triển khai, vùng phát thải thấp đã đạt một số kết quả bước đầu về tổ chức giao thông, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Từ ngày 1/7/2026, 100% tuyến xe buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sử dụng phương tiện xanh; hơn 45 tuyến xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 được miễn phí đến hết tháng 6/2027. Thành phố đồng thời triển khai vé điện tử, nghiên cứu phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ phục vụ kết nối chặng đầu - chặng cuối.

Hiện toàn Thành phố có khoảng 220 bãi, điểm trông giữ phương tiện và 171 trạm, điểm xe đạp, xe điện công cộng với khoảng 1.800 phương tiện.

Quản lý chất lượng không khí dựa trên dữ liệu

Cùng với các giải pháp trực tiếp tại nguồn phát thải, Hà Nội đang hoàn thiện nền tảng dữ liệu để xác định chính xác hơn mức độ đóng góp của từng nguồn gây ô nhiễm.

Công tác kiểm kê nguồn thải trên phạm vi toàn Thành phố đã hoàn thành gần 100%, bao gồm các nguồn từ công nghiệp, giao thông, đốt dân sinh, kinh doanh ăn uống, đốt sinh khối, đốt mở và khai thác khoáng sản.

Dự kiến trong tháng 10, Thành phố sẽ hoàn thành công tác kiểm kê, từ đó xây dựng bản đồ phát thải và các kịch bản kiểm soát ô nhiễm không khí. Đây sẽ là cơ sở để xác định mức độ đóng góp, phân bố không gian, phạm vi lan truyền của từng nguồn ô nhiễm và lựa chọn giải pháp giảm phát thải đúng trọng tâm.

Mạng lưới quan trắc cũng đang được mở rộng. Thành phố dự kiến lắp đặt khoảng 15 trạm quan trắc không khí mới; Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Hà Nội lắp đặt thêm khoảng 39 trạm, thiết bị cảm biến chất lượng không khí.

Trong những tháng cuối năm, Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai vùng phát thải thấp, hoàn thiện hạ tầng trạm sạc, đổi pin, phát triển giao thông công cộng xanh; đẩy nhanh đầu tư mạng lưới quan trắc, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm.

Thành phố đồng thời tăng cường kiểm soát các nguồn phát thải lớn từ công trình xây dựng, cơ sở công nghiệp, làng nghề và phương tiện vận chuyển vật liệu; kiên quyết xử lý tình trạng đốt rơm rạ, đốt rác tự phát và sử dụng nhiên liệu gây ô nhiễm.

Ở phạm vi liên vùng, Hà Nội sẽ tăng cường phối hợp với 5 tỉnh trong vùng Thủ đô nhằm từng bước kết nối mạng lưới quan trắc, chia sẻ dữ liệu, phối hợp kiểm kê nguồn thải và xây dựng cơ chế cảnh báo, ứng phó với các đợt ô nhiễm không khí.

Công nghệ cũng sẽ được ứng dụng mạnh hơn thông qua camera AI, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám và kết nối dữ liệu quan trắc, nguồn thải, giao thông, qua đó hỗ trợ giám sát và phát hiện các hành vi gây ô nhiễm.

Theo bà Lê Thanh Thủy, quan điểm của Hà Nội là chuyển từ xử lý ô nhiễm theo sự vụ sang quản lý chất lượng không khí dựa trên nguồn phát thải, dữ liệu khoa học, dự báo sớm và phối hợp liên vùng.

Mục tiêu của Thành phố không chỉ là đạt 75% số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình trong năm 2026, mà quan trọng hơn là duy trì kết quả cải thiện một cách ổn định, bền vững, bảo vệ lâu dài sức khỏe người dân Thủ đô.

Thùy Chi