Hà Nội thúc đẩy tái chế chất thải xây dựng, tạo động lực cho kinh tế tuần hoàn

Hà Nội đang trong giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng với hàng loạt dự án giao thông, cầu vượt sông Hồng, đường vành đai, cải tạo đô thị và giải phóng mặt bằng được triển khai đồng thời. Đi cùng với đó là lượng chất thải xây dựng phát sinh ngày càng lớn.

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khi các dự án trọng điểm được triển khai đồng loạt, lượng chất thải xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao gần gấp 5 lần mức khoảng 2.100 tấn/ngày trước đây. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, tổng khối lượng phế thải xây dựng của thành phố đã đạt khoảng 1,5 triệu tấn.

Từ gánh nặng môi trường đến nguồn tài nguyên mới

Trong khi năng lực tiếp nhận và xử lý hiện chỉ đạt khoảng 1.670 tấn/ngày, nhiều điểm tập kết thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải. Điều này gây áp lực lớn cho công tác quản lý môi trường đô thị, làm gia tăng nguy cơ phát sinh bụi, ùn tắc giao thông và đổ thải không đúng quy định.

Ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết khối lượng phế thải phát sinh lớn đang tạo sức ép đáng kể đối với hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý.

Đáng chú ý, trong khi hàng triệu tấn phế thải cần được xử lý thì nhiều dự án đầu tư công lại thiếu vật liệu san lấp, cốt liệu xây dựng và vật liệu hoàn trả mặt bằng. Nghịch lý này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận, xem chất thải xây dựng là nguồn nguyên liệu thứ cấp có giá trị.

TS. Nguyễn Thế Thông, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết kinh tế tuần hoàn đã được luật hóa tại Điều 142 Luật Bảo vệ môi trường. Theo ông, việc chôn lấp chất thải xây dựng gây ra ba dạng lãng phí lớn gồm chi phí xử lý, cơ hội phát triển và tài nguyên thiên nhiên.

Tái chế-lời giải cho bài toán vật liệu và môi trường

Trong bối cảnh nhiều công trình hạ tầng vẫn thiếu vật liệu xây dựng, lượng bê tông, gạch và đá thu hồi từ các công trình phá dỡ hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho sản xuất vật liệu mới hoặc phục vụ san lấp mặt bằng.

Ông Nguyễn Quang Hiệp, Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết Việt Nam đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13946:2024 đối với vật liệu san lấp tái chế từ phế thải phá dỡ công trình.

Theo ông Nguyễn Quang Hiệp, khó khăn hiện nay không nằm ở chất lượng vật liệu tái chế mà chủ yếu nằm ở chi phí vận chuyển và tổ chức tái chế. Giải pháp được đánh giá phù hợp là bố trí các dây chuyền nghiền di động ngay tại hoặc gần khu vực phá dỡ.

TS. Trần Bá Việt, Phó Chủ tịch Hội Bê tông Việt Nam nhận định phần lớn bê tông từ các công trình phá dỡ có thể tái chế thành cốt liệu phục vụ sản xuất bê tông mới hoặc làm vật liệu nền đường. Gạch, vữa sau nghiền cũng có thể sử dụng để sản xuất gạch không nung hoặc phục vụ san lấp mặt bằng.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết thành phố đang khuyến khích triển khai mô hình xử lý chất thải xây dựng ngay tại công trường phát sinh nguồn thải. Kết quả bước đầu cho thấy sản phẩm sau nghiền có thể tái sử dụng cho các hạng mục san lấp, nền đường và công trình hạ tầng phù hợp.

Ông Bùi Công Nguyên, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ Sản xuất Toàn Cầu cho biết đơn vị đang vận hành dây chuyền nghiền công nghệ Đức với công suất khoảng 100 tấn/giờ. Sau xử lý, vật liệu được phân loại, tách kim loại, gỗ và các thành phần khác trước khi tái chế phục vụ san lấp, thi công nền đường và sản xuất gạch.

Cần cơ chế để hình thành thị trường vật liệu tái chế

Trả lời báo chí, PGS.TS Bùi Thị An, đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng giải pháp căn cơ nhất vẫn là tái chế lượng chất thải xây dựng đang phát sinh mỗi ngày.

Bà Bùi Thị An nhấn mạnh Hà Nội cần tạo điều kiện đón nhận sản phẩm đầu ra của hoạt động tái chế, đồng thời có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu thông qua đất đai, mặt bằng, thuế, phí và các chính sách phù hợp. Tuy nhiên, việc hỗ trợ phải có kiểm soát, bảo đảm hiệu quả và hài hòa lợi ích giữa các bên.

Theo bà, đây là thời cơ thuận lợi để Hà Nội thúc đẩy tái chế chất thải xây dựng khi tốc độ đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ, kéo theo lượng lớn vật liệu có thể tái sử dụng.

Ông Phạm Văn Bắc, Phó Chủ tịch Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho rằng muốn tái chế quy mô lớn phải tạo được thị trường cho sản phẩm đầu ra. Theo ông, thị trường sử dụng vốn ngân sách nhà nước cần đóng vai trò tiên phong nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp.

Ông cũng dẫn kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore trong việc quy hoạch mặt bằng tập kết, xử lý chất thải xây dựng, hỗ trợ vốn vay lãi suất thấp và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho sản phẩm tái chế.

Hướng tới kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh

Hiện Hà Nội có hơn 1.400 dự án đang trong quá trình giải phóng mặt bằng cùng nhiều công trình giao thông trọng điểm sẽ tiếp tục triển khai trong những năm tới. Điều này đồng nghĩa lượng chất thải xây dựng dự báo còn tiếp tục gia tăng.

Trong bối cảnh đó, bài toán không chỉ là xử lý bao nhiêu tấn phế thải mỗi ngày mà quan trọng hơn là xây dựng cơ chế để biến nguồn phế thải ấy thành vật liệu phục vụ chính quá trình phát triển đô thị.

UBND thành phố Hà Nội đang triển khai xây dựng các nghị quyết dự kiến trình HĐND thành phố ban hành cơ chế khuyến khích hoạt động tái chế theo quy định của Luật Thủ đô. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực tái chế chất thải xây dựng.

Việc thúc đẩy tái chế chất thải xây dựng không chỉ giúp giảm áp lực lên các bãi tập kết, hạn chế ô nhiễm môi trường mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bổ sung nguồn cung vật liệu xây dựng và giảm chi phí cho các dự án hạ tầng.

Khi chất thải được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên, Hà Nội sẽ có thêm động lực để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Đây không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là hướng đi chiến lược để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên trong quá trình phát triển đô thị hiện đại.

Để biến tiềm năng thành hiện thực, bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và công nghệ xử lý, điều quan trọng là xây dựng được thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm tái chế. Các chuyên gia cho rằng, việc ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế trong các dự án đầu tư công, các công trình hạ tầng giao thông và chỉnh trang đô thị sẽ tạo động lực quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Với những cơ chế đặc thù đang được nghiên cứu theo Luật Thủ đô, cùng quyết tâm của thành phố trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, Hà Nội có cơ hội trở thành địa phương tiên phong trong tái chế chất thải xây dựng. Khi những phế thải từ các công trình hôm nay trở thành vật liệu cho các công trình của ngày mai, Thủ đô không chỉ giải quyết hiệu quả bài toán môi trường mà còn hình thành một chuỗi giá trị mới, góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững trong dài hạn.

Thùy Chi