Hội chữ Xuân Văn Miếu 2026 – nét văn hiến của Thủ đô trong Xuân Bính Ngọ

Khi "Quốc học" trở thành mạch nguồn cảm hứng

Có những mùa xuân gõ cửa bằng hương trầm bảng lảng và sắc đào phai trước hiên nhà. Có những mùa xuân trở về trong tiếng sột soạt của giấy đỏ, trong nhịp bút khoan thai vẽ nên từng con chữ gửi gắm ước nguyện đầu năm. Xuân Bính Ngọ 2026, Hồ Văn trong quần thể Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám lại bừng sáng bởi một không gian văn hiến vừa trang trọng vừa gần gũi, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa trong từng nét mực.

Diễn ra đến hết ngày 1/3/2026, mở cửa từ 8 giờ đến 22 giờ mỗi ngày, Hội chữ Xuân năm nay thực sự trở thành "tọa độ" đón dòng người du xuân tìm về với đạo học ngàn năm. Giữa nhịp sống hiện đại, nơi những giá trị mới liên tục được định hình, việc tìm về Văn Miếu - Quốc Tử Giám vào những ngày đầu năm như một cách tự nhắc mình về căn cốt của tri thức và đạo lý.

Năm nay, Hội chữ mang chủ đề "Quốc học", gắn với dấu mốc 950 năm ra đời Quốc Tử Giám - trường quốc học đầu tiên của Việt Nam. Chủ đề ấy không phô trương, nhưng đủ sức khơi dậy niềm tự hào sâu lắng trong tâm thức người Việt về truyền thống hiếu học và trọng dụng hiền tài đã bền bỉ chảy suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Phát biểu tại lễ khai mạc, TS. Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám khẳng định: "Hội chữ Xuân không chỉ là không gian thưởng thức thư pháp, xin chữ đầu năm, mà còn là hoạt động văn hóa đề cao tinh thần hiếu học, trọng đạo lý, hướng con người tới những giá trị Chân - Thiện - Mỹ".

Ông nhấn mạnh: "Năm nay, Hội chữ Xuân mang chủ đề 'Quốc học', gắn với kỷ niệm 950 năm ngày ra đời Quốc Tử Giám - trường quốc học đầu tiên của Việt Nam. Chủ đề này nhấn mạnh đến vai trò đặc biệt của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục nước nhà, khẳng định truyền thống tôn sư trọng đạo, trọng dụng nhân tài, tinh thần hiếu học - những giá trị bền vững đã vun đắp nên đạo học Việt Nam, bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội và của dân tộc Việt Nam".

Giữa vòng quay gấp gáp của thời đại số, lựa chọn "Quốc học" làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt Hội chữ Xuân giống như một lời nhắc nhở thâm trầm. Nhắc rằng, nền móng của một quốc gia không chỉ nằm ở những công trình cao tầng, mà trước hết ở chất lượng giáo dục và chiều sâu văn hóa. Nhắc rằng, sự thịnh đạt bền vững luôn bắt đầu từ việc tôn vinh tri thức và nuôi dưỡng nhân tài.

"Thông qua Hội chữ Xuân, chúng tôi mong muốn đem đến niềm vui tinh thần, sự an hòa, khởi đầu tốt đẹp cho nhân dân và du khách khi du Xuân, tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám", ông Lê Xuân Kiêu chia sẻ. Trong lời phát biểu ấy, có ước mong về một mùa xuân bình an, đồng thời là niềm tin vào sức sống trường tồn của văn hiến Thăng Long.

"Đạo học ngàn năm" và chiều sâu của di sản

Nếu Hội chữ Xuân là một bản hòa ca đầu năm, thì 35 gian lều thư pháp chính là phần giai điệu chủ đạo. Những người viết chữ được tuyển chọn qua quy trình khảo tuyển khách quan, minh bạch, bảo đảm uy tín và chất lượng nghệ thuật. Sự nghiêm cẩn ấy giữ cho Hội chữ không sa vào hình thức, mà luôn giữ được hồn cốt của truyền thống.

Những gương mặt quen thuộc đã đồng hành nhiều năm như Kiều Quốc Khánh, Lại Thế Hùng, Đỗ Văn Tụ, Nguyễn Văn Tư, Nguyễn Đức Vọng, Nguyễn Văn Thuyết, Lê Tất Anh, Trường Thịnh, Ngô Quốc Dũng, Hoàng Anh Diệp… tiếp tục góp mặt, mang theo trải nghiệm dày dặn và sự trân trọng đối với từng nét bút.

Nhà thư pháp Nguyễn Văn Tư cho biết ông đã tham gia Hội chữ 10 năm và cảm nhận rõ sự chuyển mình qua từng mùa xuân. Theo ông, tinh thần tôn sư trọng đạo, uống nước nhớ nguồn chính là giá trị cốt lõi mà Hội chữ bền bỉ gìn giữ. Ông vui mừng khi không gian năm nay khang trang hơn, cảnh quan Hồ Văn thay đổi rõ nét, tạo điều kiện để người dân thưởng lãm và xin chữ trong một bầu không khí trang nhã, thanh sạch.

Sau quá trình cải tạo, chỉnh trang đồng bộ, Hồ Văn hiện lên với diện mạo hài hòa giữa cổ kính và đương đại. Các khu chức năng được tổ chức khoa học, từ khu triển lãm tranh, không gian trải nghiệm di sản, khu trải nghiệm làng nghề truyền thống đến khu xin chữ đầu năm và khu giới thiệu văn hóa ẩm thực. Dòng người du xuân có thể thong thả bước đi giữa những lớp lang văn hóa được sắp đặt mạch lạc, hợp lý.

Trong sắc đỏ của giấy điều, mùi mực tàu quyện trong gió xuân, tiếng trẻ nhỏ ê a đọc chữ theo cha mẹ, tiếng thầy đồ giảng giải ý nghĩa từng nét bút, tất cả tạo nên một bức tranh xuân vừa rộn ràng vừa lắng đọng. Chữ "Phúc" treo lên là ước nguyện gia đình sum vầy. Chữ "Trí" gửi gắm khát vọng học hành tấn tới. Chữ "Tâm" là lời nhắc về nhân cách. Mỗi con chữ được trao đi là một lời hẹn ước với chính mình trong năm mới.

Giữa dòng người xin chữ đầu năm, ông Lars Johansson, du khách đến từ Thụy Điển, đứng lặng khá lâu trước một gian lều thư pháp. Ông từng nhiều lần đến Hà Nội, song đây là lần đầu được chứng kiến một không gian nơi tri thức được tôn vinh bằng nghi lễ và mỹ cảm. Theo cảm nhận của ông, Hội chữ Xuân cho thấy cách người Việt gìn giữ sự kính trọng đối với giáo dục và người thầy. Ông đặc biệt ấn tượng khi biết sự kiện năm nay gắn với 950 năm Quốc Tử Giám, bởi theo ông, rất hiếm nơi trên thế giới có thể duy trì mạch nguồn học thuật lâu dài và đưa nó hòa vào đời sống đương đại một cách tự nhiên đến vậy.

Ở một góc khác của Hồ Văn, chị Trần Minh Anh, du khách đến từ TP.HCM, chia sẻ rằng: "Chuyến du xuân Hà Nội của gia đình tôi năm nay nhất định phải có điểm dừng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Với tôi, xin một chữ đầu năm không đơn thuần là cầu may, mà là cách gieo vào con trẻ ý thức về sự học và lòng kính trọng thầy cô". Chị Minh Anh xúc động khi thấy con trai chăm chú lắng nghe thầy đồ giải thích ý nghĩa từng nét bút. Theo chị, giữa thời đại số hóa, những khoảnh khắc như thế giúp trẻ em hiểu rằng tri thức luôn có cội nguồn và truyền thống hiếu học là điều cần được tiếp nối.

Hội chữ Xuân Bính Ngọ 2026 mở rộng không gian trải nghiệm sang khu Nội tự di tích. Bên cạnh hai không gian trưng bày thường xuyên "Trường Quốc học đầu tiên" và "Khơi nguồn đạo học", công chúng còn được thưởng thức triển lãm "Dấu xưa Văn hiến 4" với chủ đề "Đạo học ngàn năm" tại Tiền đường nhà Thái học, cùng các chuyên đề "Ngựa về phố" và "Sử đá lưu danh".

Những trưng bày ấy không phô trương mà lặng lẽ kể chuyện. Chuyện về những khoa thi xưa, về những tấm bia đá ghi danh hiền tài, về hành trình bồi đắp tri thức của dân tộc qua nhiều thế kỷ. Trong không gian ấy, người xem dễ dàng cảm nhận Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là điểm tham quan, mà là trung tâm văn hóa giáo dục tiêu biểu của Thủ đô, nơi tinh thần hiếu học được hun đúc qua từng thế hệ.

Chuỗi hoạt động giáo dục di sản, không gian văn hóa đọc, giới thiệu sản phẩm làng nghề, trò chơi dân gian, cờ truyền thống, múa lân cùng các loại hình nghệ thuật như quan họ, ca trù, chèo diễn ra tại khu Nội tự, vườn Giám và Hồ Văn đã tạo nên một chỉnh thể hài hòa giữa học thuật và lễ hội. Sự giao thoa ấy giúp di sản tiếp tục sống động trong nhịp thở hôm nay.

Sự hiện diện của PGS, TS. Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội cùng nhiều đại biểu tại lễ khai mạc cho thấy sự quan tâm của các cơ quan đối với việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hiến trong đời sống đương đại.

Để bảo đảm người dân và du khách đón Xuân trong không khí vui tươi, lành mạnh và an toàn, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã phối hợp với các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương xây dựng phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ trong suốt thời gian diễn ra sự kiện.

Từ 24 tháng Chạp năm Ất Tỵ đến 13 tháng Giêng năm Bính Ngọ, Hội chữ Xuân trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc của người Hà Nội và du khách thập phương. Giữa nhịp sống hối hả, việc dừng lại trước một gian lều nhỏ, lắng nghe tiếng bút lướt trên nền giấy đỏ, là khoảnh khắc con người tự soi chiếu và lắng lại.

Hội chữ Xuân Văn Miếu 2026 vì thế vượt lên ý nghĩa của một lễ hội đầu năm. Đó là "tọa độ" văn hiến của Thủ đô, nơi tinh thần Quốc học được khơi dậy, nơi truyền thống hiếu học được tiếp nối, nơi mỗi con chữ viết ra là một lời cam kết với tương lai. Trong sắc xuân Bính Ngọ, Hồ Văn dường như sáng hơn bởi ánh sáng của tri thức và niềm tin vào những giá trị bền vững đã làm nên cốt cách Việt Nam.

Minh Anh