Làng nghề Thủ đô chuyển mình trong dòng chảy số

Không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, công nghệ số còn góp phần đưa giá trị văn hóa truyền thống bước vào đời sống hiện đại, tạo cơ hội để các làng nghề vừa giữ nghề, vừa phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

Từ làng nghề truyền thống đến "chợ số"

Thời gian gần đây, không khí tại các cơ sở sản xuất ở xã Phượng Dực trở nên sôi động hơn khi nhiều hộ dân đã quen với việc dựng điện thoại, chuẩn bị ánh sáng, lên kịch bản để livestream bán hàng trên các nền tảng số.

Bà Đặng Kim Thêu, Giám đốc Công ty TNHH Mây tre An Phú cho biết, với lịch sử hàng trăm năm, nghề cỏ tế và mây tre đan của địa phương vốn đã nổi tiếng nhưng trước đây chủ yếu tiêu thụ theo phương thức truyền thống nên khả năng tiếp cận khách hàng còn hạn chế.

"Trước kia chúng tôi chỉ bán qua các mối quen hoặc hội chợ nên nhiều người chưa biết đến sản phẩm làng nghề. Từ khi được tập huấn livestream và bán hàng trên sàn thương mại điện tử, lượng khách tăng lên rõ rệt", bà Thêu chia sẻ.

Theo bà Thêu, sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai từ giữa năm 2025, địa phương đã đẩy mạnh các lớp đào tạo chuyển đổi số cho người dân. Từ chỗ còn bỡ ngỡ với điện thoại, máy quay, nay nhiều hộ dân đã có thể tự livestream, xây dựng nội dung quảng bá và sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo video, hình ảnh giới thiệu sản phẩm.

Hiệu quả mang lại khá rõ nét. Sản phẩm của doanh nghiệp hiện đã xuất hiện trên nhiều nền tảng như Shopee, TikTok, Facebook; lượng khách hàng tăng gần gấp đôi so với trước đây, trải rộng trên khắp cả nước.

Đặc biệt, sau khi tham gia dự án "Khát vọng Phượng Dực", nhiều phiên livestream của bà Thêu thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường chưa từng có đối với một làng nghề truyền thống.

Không riêng lĩnh vực mây tre đan, nghề tò he ở thôn Xuân La cũng đang có sự chuyển biến mạnh mẽ nhờ môi trường số.

Nghệ nhân ưu tú Đặng Văn Tiên cho biết, trước đây sản phẩm tò he chủ yếu xuất hiện ở hội chợ hoặc các sự kiện văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, sau khi được hỗ trợ xây dựng video quảng bá trên mạng xã hội, chỉ trong thời gian ngắn, clip giới thiệu nghề đã đạt hơn 2 triệu lượt xem. "Chưa bao giờ tôi nghĩ nghề làm tò he lại được quan tâm nhiều như vậy trên mạng xã hội", anh Tiên chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Hữu Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Phượng Dực, địa phương hiện có 18 làng nghề truyền thống như tò he Phú Túc, mây tre đan, cơ khí… Đây là một trong những trụ cột kinh tế quan trọng của xã. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường thay đổi nhanh chóng, phương thức sản xuất và tiêu thụ truyền thống dần bộc lộ hạn chế, buộc địa phương phải tìm hướng đi mới để thích ứng.

"Chuyển đổi số không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tạo cơ hội quảng bá giá trị văn hóa của sản phẩm làng nghề tới khách hàng trong và ngoài nước", ông Khoa cho biết.

Để hỗ trợ người dân, xã đã tổ chức nhiều lớp đào tạo kỹ năng livestream, bán hàng trên sàn thương mại điện tử, đồng thời xây dựng fanpage, website quảng bá sản phẩm và hình ảnh làng nghề.

Đáng chú ý, địa phương còn tận dụng trụ sở cũ sau sắp xếp đơn vị hành chính để xây dựng Trung tâm khởi nghiệp và thiết kế đổi mới sáng tạo. Tại đây, khu livestream cộng đồng được đầu tư bài bản nhằm hỗ trợ hộ dân, hợp tác xã có không gian chuyên nghiệp để quảng bá sản phẩm.

Theo lãnh đạo xã Phượng Dực, việc đào tạo được triển khai theo hướng phân tầng, từ cơ bản đến chuyên sâu. Khi người dân đã có doanh số ổn định, địa phương tiếp tục tổ chức các khóa học về xây dựng thương hiệu, phân tích dữ liệu và tối ưu hiệu quả bán hàng trên nền tảng số.

Giữ nghề bằng đổi mới sáng tạo

Cùng với Phượng Dực, xã Bát Tràng cũng đang cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong hành trình kết hợp truyền thống với công nghệ hiện đại. Trải qua hàng trăm năm phát triển, nghề gốm vẫn được người dân nơi đây gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống. 

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Đỗ Thành Thuận, hiện địa phương có gần 200 doanh nghiệp cùng khoảng 1.000 hộ sản xuất, kinh doanh gốm sứ.

Giá trị sản xuất, kinh doanh của làng nghề đạt trên 2.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.

Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, sản phẩm gốm Bát Tràng hiện đã xuất khẩu tới nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước châu Âu.

Nhiều nghệ sĩ trẻ cũng đang mang tới hơi thở mới cho làng nghề. Nhà điêu khắc ánh sáng Bùi Văn Tự đã đưa gốm Bát Tràng vào các tác phẩm nghệ thuật đương đại, mở thêm hướng phát triển cho du lịch và không gian sáng tạo.

Một dấu mốc quan trọng đối với làng nghề Hà Nội là năm 2025, Bát Tràng cùng làng lụa Vạn Phúc trở thành những làng nghề đầu tiên của Việt Nam được công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu.

Theo nghệ nhân Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công và Mỹ nghệ làng nghề Hà Nội, sự ghi nhận này không chỉ khẳng định vị thế của làng nghề Việt Nam mà còn mở ra cơ hội lớn để sản phẩm thủ công tiếp cận sâu hơn với thị trường quốc tế.

"Muốn phát triển bền vững thì làng nghề phải vừa giữ được bản sắc văn hóa, vừa đổi mới công nghệ để tạo ra những sản phẩm có tính mỹ nghệ cao và phù hợp từng thị trường", nghệ nhân Hà Thị Vinh nhấn mạnh.

Song song với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, vấn đề môi trường cũng được các làng nghề đặc biệt quan tâm.

Theo lãnh đạo xã Bát Tràng, địa phương đang đẩy mạnh vận động các cơ sở sản xuất chuyển đổi hoàn toàn sang lò ga, lò điện nhằm giảm khói bụi và ô nhiễm không khí. Đồng thời, việc quy hoạch cụm công nghiệp tập trung, xử lý nước thải và tái chế phế thải gốm cũng được triển khai mạnh mẽ.

Từ Phượng Dực đến Bát Tràng, có thể thấy chuyển đổi số đang trở thành "cánh cửa mới" giúp các làng nghề Thủ đô bước ra thị trường rộng lớn hơn. Nhưng sâu xa hơn, công nghệ không chỉ giúp bán được nhiều hàng hơn, mà còn góp phần giữ gìn hồn cốt văn hóa của những làng nghề đã tồn tại qua hàng trăm năm lịch sử.

Trong dòng chảy kinh tế số hôm nay, những đôi bàn tay thủ công của nghệ nhân Hà Nội đang từng bước kết nối với thế giới bằng chính giá trị văn hóa truyền thống được làm mới bằng công nghệ hiện đại.

Diệu Anh