Luật Thủ đô (sửa đổi): Kỳ vọng tạo chuyển biến rõ rệt trong chất lượng sống của người dân Thủ đô

Trao quyền mạnh hơn để giải quyết những vấn đề của đô thị đặc biệt

Chính phủ vừa trình Quốc hội Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với định hướng xây dựng một khung thể chế vượt trội cho Hà Nội, tạo hành lang pháp lý đủ rộng để Thành phố phát huy vai trò trung tâm chính trị, hành chính quốc gia và động lực phát triển của vùng Đồng bằng sông Hồng cũng như cả nước.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh đã ký Tờ trình số 61/TTr-CP ngày 6/3 trình Quốc hội về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Theo tờ trình, việc sửa đổi luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất riêng có của Thủ đô.

Hà Nội hiện là đô thị loại đặc biệt, trung tâm đầu não chính trị và hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc hoàn thiện thể chế pháp luật cho Thủ đô được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng dư địa tăng trưởng và hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức hai con số.

Một trong những điểm cốt lõi của dự thảo luật là mở rộng phân cấp và phân quyền cho chính quyền TP. Hà Nội. Theo đó, chính quyền Thủ đô được trao quyền chủ động hơn trong quản lý, điều hành phát triển, đồng thời phải gắn với trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Theo dự thảo, có tổng cộng 174 thẩm quyền được chuyển từ Trung ương về cho Hà Nội, trong đó 107 thẩm quyền giao cho HĐND TP. Hà Nội, 59 thẩm quyền giao cho UBND TP. Hà Nội và 8 thẩm quyền giao cho Chủ tịch UBND TP. Hà Nội.

Theo TS. Dương Thị Thanh Mai - chuyên viên cao cấp của Bộ Tư pháp, tinh thần xuyên suốt của lần sửa đổi này là vừa trao quyền mạnh mẽ cho chính quyền Thủ đô, vừa bảo đảm cơ chế kiểm soát quyền lực rõ ràng.

Bà Dương Thị Thanh Mai nhận định: "Tinh thần xuyên suốt và chỉ đạo nhất quán đối với sửa đổi Luật Thủ đô lần này là hai vế rất quan trọng. Một là phân quyền toàn diện, triệt để cho chính quyền Thủ đô, để chính quyền Thủ đô có đủ thẩm quyền và công cụ thực hiện các chính sách đặc thù. Vế thứ hai là trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn, đi cùng với cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng quyền lực".

Việc trao quyền rộng hơn cho Hà Nội được kỳ vọng sẽ giúp Thành phố xử lý hiệu quả các thách thức đô thị lớn đang đặt ra, từ giao thông, úng ngập đến trật tự đô thị và vệ sinh môi trường. Đây là những vấn đề tác động trực tiếp tới đời sống của hàng triệu người dân.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, việc hoàn thiện Luật Thủ đô theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh hơn sẽ tạo không gian pháp lý đủ rộng để Hà Nội phát huy vai trò dẫn dắt phát triển.

Ông Vũ Đại Thắng nhấn mạnh cần "tiếp tục hoàn thiện Dự án Luật Thủ đô theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo không gian pháp lý đủ rộng để Hà Nội phát huy vai trò trung tâm dẫn dắt phát triển của cả nước, đồng thời giải quyết hiệu quả những vấn đề lớn đặt ra trong quá trình phát triển đô thị".

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo luật khẳng định Luật Thủ đô là luật đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại địa bàn Thành phố. Trong trường hợp các văn bản pháp luật ban hành sau có quy định khác với Luật Thủ đô về cùng một vấn đề, Thành phố được lựa chọn áp dụng quy định thuận lợi hơn cho phát triển.

Quy định này mở ra khả năng linh hoạt trong điều hành, giúp chính quyền Thủ đô chủ động hơn trong việc ban hành các cơ chế phù hợp với đặc thù đô thị lớn.

Hướng tới đô thị thông minh và môi trường sống chất lượng hơn

Ngoài việc tăng quyền chủ động cho chính quyền Thành phố, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) còn đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức quản trị đô thị theo hướng hiện đại, dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, Thành phố đang tiếp cận đô thị thông minh như một mô hình quản trị mới, trong đó dữ liệu được xác định là nguồn tài nguyên chiến lược.

Ông Trương Việt Dũng phân tích: "Điểm đổi mới căn bản là chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và liên thông hệ thống, từng bước chuyển từ quản trị phản ứng sang quản trị chủ động. Công nghệ được xác định là công cụ phục vụ tổ chức không gian phát triển hợp lý hơn, cung ứng dịch vụ công tốt hơn và ra quyết định dựa trên minh chứng định lượng".

Theo Phó Chủ tịch Trương Việt Dũng, việc phát triển đô thị thông minh và chuyển đổi số muốn thành công cần một không gian thể chế đủ linh hoạt.

Ông Trương Việt Dũng nhấn mạnh: "Để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đô thị thông minh thực sự trở thành động lực phát triển, yếu tố quyết định không chỉ là chủ trương đúng mà là không gian thể chế đủ linh hoạt và năng lực tổ chức thực thi đủ mạnh".

Dự thảo Luật Thủ đô đã tạo cơ sở pháp lý để TP. Hà Nội chủ động xây dựng các nền tảng số dùng chung, thiết lập hệ thống dữ liệu mở, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức nhằm phục vụ quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, thủ tục hành chính được định hướng tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý đầu tư và kinh doanh. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn.

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo luật là cơ chế linh hoạt trong đầu tư công. Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, khi Luật Thủ đô được thông qua, các dự án đầu tư công đã được HĐND và UBND TP. Hà Nội phê duyệt có thể được giải ngân tối đa theo tổng mức đầu tư và giá trị gói thầu.

Ông Nguyễn Xuân Lưu cho biết cơ chế này giúp các đơn vị xử lý thủ tục quyết đoán hơn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Trường hợp đơn vị không giải ngân được sẽ bị điều chuyển vốn sang đơn vị khác có khả năng triển khai tốt hơn.

Những cơ chế mới về đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị và quản lý tài nguyên đất đai được kỳ vọng sẽ giúp Hà Nội từng bước giải quyết những điểm nghẽn trong phát triển, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân.

Thu hút nhân tài để nâng cao chất lượng phát triển

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài.

Dự thảo luật quy định Thành phố có thể ban hành các chính sách đãi ngộ đặc thù về tiền lương, thu nhập, nhà ở, điều kiện làm việc và các hỗ trợ khác nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao trong và ngoài nước.

PGS.TS Bùi Thị An - Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá cao định hướng này.

Bà Bùi Thị An cho rằng: "Thu hút, trọng dụng người có tài năng trong bối cảnh hiện nay là yêu cầu tất yếu của thực tiễn phát triển, đồng thời phản ánh bước chuyển rất rõ về tư duy thể chế và quản trị nguồn nhân lực chất lượng cao".

Theo bà, điểm đáng chú ý của dự thảo luật là sự chuyển đổi tư duy trong chính sách nhân tài. Bà Bùi Thị An nhận định: "Điểm đáng chú ý mang tính thực chất là sự chuyển đổi từ tư duy trải thảm mời gọi sang đặt hàng theo vị trí việc làm. Cách tiếp cận này giúp việc thu hút và sử dụng người có tài năng gắn trực tiếp với nhu cầu cụ thể của từng lĩnh vực và từng cơ quan".

Dự thảo luật cũng cho phép áp dụng cơ chế tuyển dụng linh hoạt đối với nhân tài, bao gồm việc thí điểm chế độ công chức hợp đồng và trao quyền cho người trực tiếp sử dụng công chức trong việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá.

Theo các chuyên gia, khi được triển khai hiệu quả, các chính sách này sẽ góp phần xây dựng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý chất lượng cao cho Thủ đô, từ đó nâng cao năng lực quản trị và chất lượng dịch vụ công.

Với việc mở rộng phân quyền, đổi mới phương thức quản trị và xây dựng các chính sách phát triển nguồn nhân lực, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong quá trình phát triển của Hà Nội.

Từ góc nhìn của người dân, những thay đổi này hướng tới một đô thị được quản lý hiệu quả hơn, hạ tầng phát triển đồng bộ hơn và dịch vụ công thuận tiện hơn. Đó cũng chính là mục tiêu lâu dài của việc xây dựng khung thể chế đặc thù cho Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Minh Anh