Nghị quyết 80-NQ/TW: Mở đường để Hà Nội bứt phá thành 'Thủ đô sáng tạo'

Kỳ vọng hình thành "hệ sinh thái sáng tạo" của Thủ đô

GS.TS Từ Thị Loan, chuyên gia văn hóa, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa cộng đồng Việt Nam kỳ vọng, khi Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đi vào cuộc sống một cách thực chất và đồng bộ, công nghiệp văn hóa sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng bền vững, đồng thời là trụ cột then chốt trong việc nâng cao sức mạnh mềm quốc gia của Việt Nam.

Đặc biệt, Hà Nội được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước. Không chỉ đóng góp vào tăng trưởng GRDP, các ngành công nghiệp văn hóa còn có khả năng lan tỏa mạnh mẽ, tạo việc làm chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa – sáng tạo.

Hà Nội có thể trở thành trung tâm sản xuất và lan tỏa sức mạnh mềm quốc gia. Những sản phẩm văn hóa mang bản sắc Thăng Long – Hà Nội, được thể hiện bằng ngôn ngữ hiện đại và công nghệ cao, sẽ góp phần kể câu chuyện Việt Nam một cách hấp dẫn và thuyết phục trên trường quốc tế.

Quan trọng hơn, những sản phẩm văn hóa có chất lượng, mang tinh thần Việt nhưng được thể hiện bằng ngôn ngữ hiện đại, công nghệ cao sẽ giúp hình ảnh đất nước trở nên hấp dẫn, gần gũi và có sức thuyết phục hơn trên trường quốc tế. Đây chính là nền tảng của sức mạnh mềm, nơi văn hóa, sáng tạo và cảm xúc tạo ra ảnh hưởng bền lâu hơn cả những công cụ cứng.

Về dài hạn, mục tiêu không chỉ là phát triển từng ngành riêng lẻ, mà là hình thành một hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, nơi văn hóa được bảo tồn, làm mới và sinh lợi. Khi đó, Hà Nội không chỉ là "Thủ đô di sản", mà thực sự trở thành "Thủ đô sáng tạo" – đầu tàu của công nghiệp văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Biến văn hóa thành nguồn lực kinh tế

Điểm mới và tư duy đột phá nhất của Nghị quyết 80-NQ/TW trong phát triển công nghiệp văn hóa chính là sự chuyển đổi căn bản về cách tiếp cận: từ "làm văn hóa" sang "phát triển kinh tế văn hóa", từ sự hỗ trợ mang tính phong trào sang kiến tạo một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa hoàn chỉnh, vận hành theo quy luật thị trường, nhưng dựa trên nền tảng giá trị văn hóa Việt Nam.

Lần đầu tiên, công nghiệp văn hóa được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, xây dựng con người và khẳng định sức mạnh mềm quốc gia. Nghị quyết không chỉ dừng lại ở việc liệt kê các ngành công nghiệp văn hóa, mà nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thị trường văn hóa, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh, là tài sản có khả năng sinh lợi, cần được đầu tư bài bản, dài hạn và có trọng tâm.

Một tư duy đột phá khác là quan điểm "Nhà nước kiến tạo - xã hội đồng hành - thị trường dẫn dắt". Nhà nước không làm thay, mà tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách, hạ tầng, nguồn nhân lực và môi trường sáng tạo; khu vực tư nhân, nghệ sĩ, doanh nghiệp văn hóa được xác lập là chủ thể trung tâm của đổi mới và sáng tạo. Đồng thời, Nghị quyết đặc biệt coi trọng vai trò của chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế trong việc mở rộng không gian phát triển cho các ngành công nghiệp văn hóa.

"Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra một tầm nhìn phát triển văn hóa mang tính chiến lược, hiện đại và thực chất, tạo nền tảng để công nghiệp văn hóa Việt Nam bứt phá, đóng góp ngày càng rõ nét cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế văn hóa quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa", GS.TS Từ Thị Loan nhấn mạnh.

Tháo gỡ "nút thắt" để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành ngành kinh tế quan trọng

GS.TS Từ Thị Loan nhấn mạnh, để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng, chúng ta cần sớm tháo gỡ một số "nút thắt" then chốt, cả về tư duy, thể chế và nguồn lực thực thi.

Trước hết là nút thắt về thể chế và chính sách. Mặc dù chủ trương đã rất rõ, nhưng hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý đối với công nghiệp văn hóa vẫn còn chậm được hoàn thiện, thiếu đồng bộ, nhiều quy định chưa theo kịp thực tiễn kinh tế sáng tạo và môi trường số. Các chính sách về đầu tư, thuế, đất đai, bản quyền, đặt hàng công, hợp tác công - tư cho lĩnh vực văn hóa còn thiếu sức khuyến khích và chưa tạo được niềm tin cho doanh nghiệp, trong khi đầu tư cho các dự án công nghiệp văn hóa chứa đựng nhiều rủi ro.

Thứ hai là nút thắt về thị trường và năng lực kinh doanh văn hóa. Thị trường văn hóa ở Việt Nam phát triển chưa tương xứng với tiềm năng; nhiều sản phẩm văn hóa còn yếu về tính chuyên nghiệp, khả năng thương mại hóa và cạnh tranh quốc tế. Liên kết giữa sáng tạo - sản xuất - phân phối - tiêu dùng còn rời rạc, thiếu các doanh nghiệp "đầu tàu" dẫn dắt chuỗi giá trị, không được như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản...

Thứ ba là nút thắt về nguồn nhân lực và tư duy quản trị. Chúng ta còn thiếu đội ngũ vừa am hiểu văn hóa, vừa có năng lực quản trị, kinh doanh, công nghệ và hội nhập quốc tế. Không ít nơi vẫn coi công nghiệp văn hóa là lĩnh vực "phụ trợ", chưa mạnh dạn giao quyền, trao cơ hội cho khu vực tư nhân và giới sáng tạo.

Cuối cùng là nút thắt về chuyển đổi số và hạ tầng mềm. Việc khai thác không gian mạng, dữ liệu văn hóa, công nghệ số để tạo ra giá trị gia tăng còn hạn chế. Nếu những "nút thắt" này không được tháo gỡ đồng bộ, công nghiệp văn hóa khó có thể bứt phá, dù tiềm năng là rất lớn.

Minh Thư