Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Hà Nội dẫn dắt, liên kết và lan tỏa phát triển vùng

Chiều 15/1, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc chủ trì hội nghị Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội làm việc với các tỉnh, thành phố Vùng Thủ đô về Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh cả nước đang điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia, theo đó sắp xếp còn 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế trọng điểm.

Theo quy hoạch điều chỉnh, Thủ đô Hà Nội giữ vai trò trung tâm của Vùng Đồng bằng sông Hồng, liên kết với 6 tỉnh, thành phố gồm Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình; đồng thời là trung tâm của Vùng Thủ đô Hà Nội, liên kết với 5 tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình. Không gian phát triển của Hà Nội được mở rộng theo hướng liên kết, gắn kết chặt chẽ với các tiểu vùng, tạo động lực lan tỏa cho phát triển vùng và cả nước.

Với Thái Nguyên và Bắc Ninh, Hà Nội hình thành chuỗi đô thị – công nghiệp – dịch vụ công nghệ cao dọc hành lang kinh tế Bắc – Nam, vành đai 3, quốc lộ 1B, quốc lộ 3 và quốc lộ 18. Với Hưng Yên, Hải Phòng và Quảng Ninh, Hà Nội kết nối thông qua hành lang kinh tế Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, cao tốc 5B và vành đai 4, tạo trục động lực phát triển kinh tế cửa khẩu, kinh tế biển và logistics.

Với Ninh Bình, Hà Nội kết nối qua trục Bắc – Nam gồm quốc lộ 1A, cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ – Ninh Bình, cùng cao tốc Tây Bắc và vành đai 5, hình thành hành lang công nghiệp hỗ trợ, du lịch văn hóa – tâm linh và y tế chất lượng cao. Với Phú Thọ, Hà Nội kết nối qua hành lang Xuyên Á (Nội Bài – Lào Cai), phát triển du lịch sinh thái, công nghiệp cơ khí và công nghiệp hỗ trợ.

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Hà Nội được xác định là trung tâm, động lực chính, có vai trò điều phối và dẫn dắt sự phát triển trên mọi lĩnh vực. Mô hình cấu trúc Vùng đô thị Hà Nội được xác lập theo hướng "chùm đô thị hướng tâm", trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm Vùng Thủ đô; các đô thị thuộc các tỉnh, thành phố xung quanh là hệ thống đô thị vệ tinh lớn, có tính liên kết, đối trọng, hỗ trợ và chia sẻ tài nguyên, cùng tạo động lực phát triển chung cho vùng và cả nước.

Hệ thống đô thị vệ tinh cấp vùng được hình thành theo các trục kết nối. Phía Bắc là các đô thị của tỉnh Thái Nguyên như Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên; phía Đông Bắc là các đô thị của Bắc Ninh gồm Bắc Ninh, Từ Sơn, Thuận Thành; phía Đông Nam là các đô thị của Hưng Yên như Văn Giang, Mỹ Hào, Phố Nối, Phố Hiến; phía Nam là các đô thị Duy Tiên, Phủ Lý, Ninh Bình, Tam Điệp; phía Tây là Vĩnh Yên, Phúc Yên, Việt Trì, Hòa Bình, Lương Sơn; phía Đông là thành phố Hải Phòng, đô thị Hải Dương, Chí Linh.

Bên cạnh đó, quy hoạch cũng xác định các vùng đệm không gian phát triển Thủ đô gồm vùng đệm phía Tây và Tây Bắc (Phú Thọ – Hòa Bình cũ), vùng đệm phía Nam (Hà Nam cũ – Ninh Bình) và vùng đệm phía Đông, Đông Nam (Bắc Ninh – Hưng Yên). Với cấu trúc liên kết này, Hà Nội có điều kiện giải quyết các bài toán về giao thông, môi trường, cung ứng dịch vụ và mở rộng không gian phát triển, hướng tới phát triển bền vững; đồng thời tạo dư địa mới, giá trị mới cho các địa phương trong vùng, góp phần chia sẻ áp lực cho Thủ đô.

Thống nhất cao về vai trò hạt nhân của Hà Nội

Tại hội nghị, các đại biểu đã nghe báo cáo tóm tắt đề xuất xây dựng Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị và sửa đổi Luật Thủ đô. Thảo luận tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành Trung ương và các địa phương bày tỏ sự nhất trí và đánh giá cao các dự thảo đề xuất liên quan đến Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, cũng như định hướng sửa đổi Nghị quyết số 15-NQ/TƯ và Luật Thủ đô.

Các ý kiến nhấn mạnh vai trò trung tâm, hạt nhân và cực tăng trưởng của Hà Nội trong liên kết, dẫn dắt phát triển Vùng Thủ đô, cả nước và vươn tầm quốc tế. Nhiều ý kiến cho rằng quy hoạch đã thể hiện rõ tầm nhìn dài hạn, cách tiếp cận tổng thể, đồng thời đặt ra yêu cầu phải có cơ chế điều phối vùng đủ mạnh để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong triển khai.

Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Nguyễn Hữu Nghĩa nêu một số kiến nghị cụ thể nhằm tăng cường tính kết nối và khả thi của quy hoạch. Về hạ tầng giao thông, Hưng Yên xác định kết nối toàn diện với Hà Nội là định hướng xuyên suốt trong quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021–2030, với việc quy hoạch 6 cây cầu qua sông Hồng. Trên cơ sở đó, Hưng Yên kiến nghị nghiên cứu bổ sung cầu Triều Dương, kết nối đường tỉnh 427 với huyện Thường Tín của Hà Nội; đồng thời xác định rõ hướng tuyến cầu Đông Ninh, kết nối đường tỉnh 429 với đường di sản của Hưng Yên, bảo đảm thống nhất với quy hoạch vành đai 4 và 5 của Hà Nội.

Liên quan đến giao thông đô thị, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên đề nghị trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô cần quan tâm đến không gian ngầm và hệ thống đường sắt đô thị. Hiện Hưng Yên đã quy hoạch 5 tuyến đường sắt đô thị, hầu hết đều hướng về Hà Nội. Do đó, các tuyến metro của Hà Nội, đặc biệt là tuyến số 8, cần được định hướng kết nối đồng bộ với các tuyến của Hưng Yên, tạo thuận lợi cho đi lại, góp phần giãn dân và giảm áp lực cho khu vực nội đô Hà Nội. Đồng thời, quy hoạch cần chú trọng khai thác hiệu quả tiềm năng giao thông đường thủy, nhất là trên tuyến sông Hồng.

Để quy hoạch sớm đi vào thực tiễn, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên kiến nghị Hà Nội quản trị phát triển Thủ đô theo đúng quy hoạch đã được phê duyệt; đồng thời trong sửa đổi Nghị quyết số 15-NQ/TƯ và Luật Thủ đô cần trao quyền mạnh hơn cho Thủ đô, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Đặc biệt, cần bổ sung cơ chế điều phối Vùng Thủ đô mang tính pháp lý rõ ràng, lấy Hà Nội làm trung tâm, khắc phục tình trạng liên kết chưa hiệu quả thời gian qua.

Hoàn thiện thể chế, tăng cường điều phối và triển khai đồng bộ

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đánh giá cao Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội được xây dựng công phu, có tầm nhìn dài hạn, kết hợp hài hòa giữa quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và quy hoạch đô thị, nông thôn. Trong giai đoạn tiếp theo, cần sớm xây dựng nền tảng pháp lý làm cơ sở cho việc lập quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, bảo đảm tính thống nhất giữa các cấp quy hoạch. Đây là nhiệm vụ khó, đòi hỏi sự tham gia của các đơn vị tư vấn chuyên sâu để bảo đảm chất lượng và khả năng triển khai.

Thứ trưởng Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh vai trò của công tác công bố, tuyên truyền quy hoạch, đề xuất Hà Nội nghiên cứu xây dựng sa bàn Quy hoạch tổng thể Thủ đô nhằm tăng tính trực quan, giúp người dân dễ tiếp cận, ghi nhớ và giám sát quá trình thực hiện. Về liên kết vùng, cần làm sâu sắc hơn nội dung phối hợp giữa Hà Nội và các tỉnh trong Vùng Thủ đô, bảo đảm thống nhất về quan điểm, định hướng và hoàn thiện mô hình điều phối vùng với cơ chế ràng buộc, cam kết rõ ràng.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng bày tỏ sự đồng thuận cao với dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, định hướng sửa đổi Nghị quyết số 15-NQ/TW và Luật Thủ đô. Bộ trưởng nhấn mạnh nhiều nội dung trong dự thảo liên quan trực tiếp đến quản lý đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản và bảo vệ môi trường, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, Hà Nội và các địa phương. Trước mắt, Bộ sẽ phối hợp triển khai thí điểm cải tạo hệ thống sông Bắc Hưng Hải, từng bước khắc phục ô nhiễm.

Phát biểu kết luận hội nghị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh, các ý kiến tại hội nghị thể hiện tinh thần trách nhiệm chung của các địa phương trong vùng. Hà Nội sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện các dự thảo về thể chế và quy hoạch.

Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc gợi ý các địa phương sớm cử tổ công tác để phối hợp với các cơ quan chức năng của Thủ đô tiếp tục rà soát, nghiên cứu để xác định nhiệm vụ phát triển trong thời gian tới.

Đồng chí đề nghị các địa phương sớm cử tổ công tác phối hợp với Hà Nội để rà soát, xác định các nhiệm vụ phát triển trong thời gian tới, xây dựng tiêu chuẩn chung trong các lĩnh vực như giao thông, đường sắt đô thị, môi trường, qua đó góp phần xây dựng Vùng Thủ đô phát triển. 

Gia Huy