Trưởng đại diện UNESCO Jonathan Baker: Việt Nam là hình mẫu tiêu biểu về bảo tồn di sản và hợp tác quốc tế

Chia sẻ toàn diện về kết quả hội nghị, giá trị của Văn kiện Hà Nội và dự án phục dựng Điện Kính Thiên, ông Jonathan Wallace Baker cho rằng, kết quả hội nghị đối thoại lần này đã khẳng định bước tiến trong mối quan hệ Việt Nam - UNESCO, chuyển dịch từ sự hỗ trợ sang quan hệ đối tác và đóng góp tích cực trong hợp tác văn hoá quốc tế.

Thành công của Đối thoại Hà Nội và bước chuyển mình trong quan hệ đối tác Việt Nam - UNESCO

Xin ông đánh giá về kết quả của Hội nghị "Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực" và đóng góp của Việt Nam với tư cách quốc gia chủ nhà?

Ông Jonathan Baker: Cuộc đối thoại lần này quy tụ nhiều bên liên quan gồm đại diện các chính phủ, Ủy ban Di sản Thế giới, các chuyên gia, nhà quản lý di sản, cộng đồng và những người nắm giữ tri thức. Sự kiện đã gắn liền lý thuyết bảo tồn với thực tiễn di sản tại Hà Nội và Việt Nam nói chung. Việc tổ chức tại đây mang giá trị rất thiết thực.

Việt Nam đã thể hiện rõ vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực văn hóa. Mối quan hệ giữa Việt Nam và UNESCO đã phát triển qua nhiều năm, chuyển dịch từ "hỗ trợ" sang "đối tác". Sự kiện này là minh chứng điển hình cho mối quan hệ đối tác hiệu quả đó.

Tôi xin chúc mừng Việt Nam về thành công của cuộc đối thoại và việc thông qua Văn kiện Hà Nội – văn kiện kết quả của sự kiện. Đây là văn kiện có ý nghĩa rất quan trọng, đóng góp vào tiến trình thảo luận quốc tế về tính xác thực trong hệ thống Di sản Thế giới.

Văn kiện Hà Nội: Cột mốc mới mang góc nhìn châu Á - Thái Bình Dương vào chuẩn mực toàn cầu

Ông xác định khía cạnh nào là quan trọng nhất trong Văn kiện Hà Nội và điều đó có ý nghĩa như thế nào trong việc ghi nhận đóng góp của Việt Nam?

Ông Jonathan Baker: Văn kiện Hà Nội kế thừa các cột mốc quốc tế trước đó, bắt đầu từ Văn kiện Nara (1994) đến Văn kiện Nairobi (2025). Văn kiện đã đưa góc nhìn của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào thảo luận toàn cầu về tính xác thực, dựa trên bối cảnh văn hóa và thực tiễn di sản của chính khu vực.

Đối với Việt Nam, nội dung văn kiện đề cập trực tiếp đến nhiều vấn đề cốt lõi: di sản sống, tái thiết, tri thức cộng đồng và mối quan hệ giữa yếu tố vật thể và phi vật thể. Văn kiện Hà Nội tạo ra cơ chế trao đổi hai chiều: Vừa mang lại bài học kinh nghiệm quốc tế cho Việt Nam, vừa đưa những thực hành tốt của Việt Nam ra thế giới.

Về bối cảnh, Văn kiện Hà Nội ra đời khi công tác bảo tồn di sản thế giới đứng trước các thách thức lớn từ biến đổi khí hậu, thiên tai, đô thị hóa và áp lực phát triển kinh tế - xã hội. Qua nhiều thập kỷ thực thi Công ước Di sản Thế giới, các quan niệm về "tính xác thực" cần tiếp tục cập nhật nhằm phù hợp với sự đa dạng bối cảnh văn hóa. Văn kiện đã tổng hợp kinh nghiệm khu vực và thực tiễn phong phú của Việt Nam – tiêu biểu như Hoàng thành Thăng Long và Tràng An – tập trung vào các định hướng chính. Đó là cung cấp khung tham chiếu cho các quốc gia trong nhận diện di sản, lập Danh sách Đề cử dự kiến, xây dựng hồ sơ, bảo tồn, quản lý và giám sát di sản; Thúc đẩy cách hiểu thống nhất, bao trùm, dựa trên minh chứng và tôn trọng đặc thù văn hóa địa phương; Củng cố các yêu cầu về Giá trị Nổi bật Toàn cầu (OUV), tính toàn vẹn và các cơ chế bảo vệ, quản lý hiệu quả và đóng góp tạo dựng Danh sách Di sản Thế giới cân bằng, đại diện và đáng tin cậy hơn.

Văn kiện Hà Nội đưa ra những định hướng có thể đóng góp cho thực tiễn nhận diện, bảo tồn, quản lý và giám sát Di sản Thế giới. Văn kiện cũng nhấn mạnh rằng hoạt động du lịch và phát triển cần hỗ trợ công tác bảo tồn và sinh kế bền vững, đồng thời các tác động văn hóa, xã hội và sinh thái cần được theo dõi trong dài hạn.

Việc khởi công Điện Kính Thiên là sự kiện được mong chờ và có ý nghĩa to lớn đối với Việt Nam, với Hà Nội và với Trung tâm Bảo tồn Di sản Hoàng Thành Thăng Long. Trong kết quả này không thể không kể đến sự ủng hộ từ bạn bè quốc tế, từ UNESCO? Ông có thể chia sẻ cảm nghĩ của mình về sự kiện này?

Ông Jonathan Baker: Điều gây ấn tượng sâu sắc nhất đối với tôi chính là quá trình nghiên cứu, lập tư liệu, tham vấn và đối thoại lâu dài, bài bản — điều đã được ghi nhận tại sự kiện ngày 29/9 có sự tham gia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

UNESCO và ICOMOS đã đồng hành sát sao cùng các cơ quan, chuyên gia Việt Nam trong suốt quá trình này. Hoàng Thành Thăng Long thực sự là "hình mẫu tiêu biểu" (best practice) trên nhiều phương diện: từ mối quan hệ hợp tác hiệu quả với UNESCO và Ủy ban Di sản Thế giới, sự tôn trọng dành cho các thể chế quốc tế, cho đến việc thực hiện nghiêm túc tất cả khuyến nghị được đưa ra.

Hoàng thành Thăng Long là di sản có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam, thế giới và UNESCO. Những công việc triển khai tại đây minh chứng cho kết quả tuyệt vời khi một quốc gia thành viên phối hợp chặt chẽ với UNESCO. UNESCO đánh giá cao sự tận tâm và hợp tác của nhân dân Việt Nam, người dân Hà Nội, Ban Quản lý Hoàng thành Thăng Long cùng các cơ quan, chuyên gia liên quan.

Việt Nam là một đối tác tuyệt vời và đã thực hiện rất nghiêm túc toàn bộ khuyến nghị của Ủy ban Di sản Thế giới. Tôi hy vọng Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì tinh thần làm việc nghiêm túc, khoa học đó.

Về phía UNESCO, chúng tôi sẽ luôn đồng hành cùng Việt Nam trong công tác đánh giá, tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật, nhằm đảm bảo quá trình bảo tồn và phục dựng di sản diễn ra bài bản, toàn diện nhất.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Minh Anh (thực hiện)