Từ những người lính cứu hỏa đầu tiên đến lực lượng PCCC Thủ đô hiện đại

Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH (04/10/1961 - 04/10/2026) cũng là dịp nhìn lại một sứ mệnh xuyên suốt: bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân trước nguy cơ cháy, nổ, sự cố, tai nạn.

Từ 60 người lính cứu hỏa đầu tiên

Lịch sử lực lượng cứu hỏa Hà Nội bắt đầu từ những ngày đầu sau khi Thủ đô được giải phóng.

Tháng 12/1954, Đại đội cứu hỏa Hà Nội được thành lập với 60 cán bộ, chiến sĩ, biên chế thành 3 trung đội chiến đấu. Trong điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện còn nhiều thiếu thốn, những người lính cứu hỏa vừa thực hiện nhiệm vụ chữa cháy, vừa xây dựng lực lượng; đồng thời đến các khu phố, cơ sở tuyên truyền, vận động người dân thực hiện công tác PCCC.

Ngày 01/01/1955, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm đơn vị đang làm nhiệm vụ và dành cho những người lính cứu hỏa lời chúc giản dị: "Bác chúc các chú thất nghiệp".

Đằng sau lời chúc ấy là mong muốn không xảy ra cháy, không có những mất mát về người và tài sản; mỗi gia đình được sống trong bình yên.

Trong những năm chiến tranh, những người lính cứu hỏa Thủ đô không chỉ đối mặt với "giặc lửa" mà còn trực tiếp làm nhiệm vụ giữa bom đạn.

Một trong những dấu mốc tiêu biểu là trận chiến bảo vệ Tổng kho xăng dầu Đức Giang ngày 29/6/1966. Suốt 17 giờ chiến đấu trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm, cán bộ, chiến sĩ kiên cường bám trụ, triển khai các biện pháp chữa cháy, góp phần bảo vệ hàng triệu lít xăng dầu.

Ngày 03/8/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và căn dặn lực lượng Cảnh sát PCCC phải luôn nâng cao cảnh giác, thường xuyên sẵn sàng; không ngừng học tập, nghiên cứu, phát huy sáng kiến; xây dựng lực lượng PCCC trong nhân dân ngày càng vững mạnh.

Những lời căn dặn của Người trở thành hành trang được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH gìn giữ, tiếp nối trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Những người đi về phía hiểm nguy

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đặc thù của nghề chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ vẫn đặt cán bộ, chiến sĩ trước những tình huống nguy hiểm.

Khi xảy ra cháy, nổ, nơi mọi người tìm cách thoát ra lại chính là nơi người lính cứu hỏa phải tìm cách tiếp cận. Đó có thể là những ngôi nhà đang cháy, tầng cao đặc khói, tầng hầm có nhiệt độ lớn, công trình có nguy cơ sập đổ, khu vực tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ hay sông, hồ và những không gian chật hẹp.

Phía sau ngọn lửa, lớp khói dày hay những khối bê tông đổ nát có thể là những người đang chờ được giải cứu. Bởi vậy, bảo vệ tính mạng người dân luôn là yêu cầu được đặt lên hàng đầu.

Công việc của người lính PCCC và CNCH cũng không chỉ diễn ra khi tiếng chuông báo cháy vang lên. Đó còn là những ca trực xuyên đêm, những ngày nghỉ, lễ, Tết trong trạng thái thường trực sẵn sàng chiến đấu; những buổi huấn luyện trong môi trường khói, nhiệt độ cao, trên cao, dưới nước và nhiều điều kiện khắc nghiệt.

Đó cũng là việc cán bộ đi vào từng khu dân cư, cơ sở để kiểm tra, hướng dẫn, tuyên truyền; vận động người dân mở lối thoát nạn, trang bị bình chữa cháy, thiết bị cảnh báo và chủ động khắc phục những nguy cơ mất an toàn.

Những công việc này ít có những hình ảnh kịch tính như tại hiện trường một vụ cháy, nhưng lại có ý nghĩa trực tiếp đối với mục tiêu quan trọng nhất: không để cháy xảy ra hoặc hạn chế thấp nhất hậu quả khi có sự cố.

Phòng cháy từ trước khi tiếng còi vang lên

Từ thực tiễn công tác, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an TP. Hà Nội xác định, dập tắt kịp thời một đám cháy là thành công, nhưng ngăn được một đám cháy không xảy ra còn có ý nghĩa quan trọng hơn.

Bởi vậy, công tác PCCC không chỉ bắt đầu khi Trung tâm thông tin chỉ huy tiếp nhận cuộc gọi báo cháy mà phải được triển khai từ trước đó.

Lực lượng chức năng tập trung nhận diện những địa bàn, loại hình, cơ sở có nguy cơ; kiểm tra, hướng dẫn người đứng đầu cơ sở, chủ hộ gia đình khắc phục những điều kiện chưa bảo đảm an toàn PCCC; từng bước đáp ứng nguồn nước phục vụ chữa cháy tại các khu dân cư.

Công tác tuyên truyền được triển khai bằng nhiều hình thức, từ trực tiếp tại cơ sở đến truyền hình, mạng xã hội và nền tảng số. Người dân được hướng dẫn kiểm tra hệ thống điện, sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt an toàn; mở và duy trì lối thoát nạn; trang bị, sử dụng bình chữa cháy, thiết bị báo cháy cũng như kỹ năng xử lý, thoát nạn khi xảy ra cháy, nổ.

Cùng với lực lượng dân phòng, các mô hình "Tổ liên gia an toàn PCCC", "Điểm chữa cháy công cộng" và các mô hình PCCC tại địa phương được duy trì nhằm phát huy phương châm "bốn tại chỗ".

Theo Công an TP. Hà Nội, hiệu quả của công tác PCCC và CNCH không chỉ thể hiện ở việc xử lý bao nhiêu vụ cháy mà quan trọng hơn là loại trừ được những nguy cơ có thể dẫn đến cháy, nổ và nâng cao khả năng tự bảo vệ của người dân, gia đình, cộng đồng.

Hướng tới lực lượng hiện đại, gần dân, sát địa bàn

Hà Nội hôm nay đã khác rất nhiều so với thời điểm những người lính cứu hỏa đầu tiên bắt đầu thực hiện nhiệm vụ.

Không gian đô thị ngày càng mở rộng, dân số đông, tốc độ đô thị hóa nhanh; nhà cao tầng, công trình ngầm, khu đô thị, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh ngày càng đa dạng. Đan xen trong đó là các khu dân cư đông đúc, nhà ống, ngõ sâu, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh với những đặc điểm riêng về an toàn PCCC.

Thực tế này đặt ra yêu cầu lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH không chỉ phải nâng cao năng lực chữa cháy, cứu nạn mà còn phải chủ động phòng ngừa, tổ chức lực lượng gần dân, sát địa bàn và từng bước làm chủ khoa học, công nghệ.

Theo Công an TP. Hà Nội, từ ngày 01/7/2025, cùng với việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Công an Thành phố đã tổ chức lại lực lượng, bố trí các đơn vị chữa cháy và CNCH theo đặc điểm địa lý, dân cư, hạ tầng; tăng cường các điểm thường trực tại khu vực xa trung tâm, địa bàn giáp ranh và những nơi trước đây có khoảng cách tiếp cận lớn.

Việc bố trí lực lượng theo hướng gần dân, sát địa bàn nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường. Đối với những tình huống có người mắc kẹt trong đám cháy, thời gian được rút ngắn có thể đồng nghĩa với thêm cơ hội cứu người.

Cùng với kiện toàn tổ chức, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang được ứng dụng trong công tác PCCC và CNCH.

Theo Công an TP. Hà Nội, lực lượng đã và đang ứng dụng dữ liệu, App "Báo cháy 114" và các giải pháp công nghệ trong công tác PCCC, CNCH. Các tiện ích về an toàn PCCC trong sử dụng điện trên nền tảng iHanoi cũng được triển khai nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, kiến thức, kỹ năng và nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ.

Tuy nhiên, công nghệ và phương tiện hiện đại không thay thế vai trò của con người. Trong những tình huống nguy hiểm, người trực tiếp tiếp cận hiện trường, tìm kiếm và đưa nạn nhân ra ngoài vẫn là cán bộ, chiến sĩ PCCC và CNCH.

Bởi vậy, xây dựng lực lượng hiện đại đồng thời là xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh, kỷ luật, kiến thức, kỹ năng, thể lực và tinh thần "Vì nhân dân phục vụ".

65 năm kể từ Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát PCCC, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng ngày càng cao cùng với sự phát triển của đất nước và Thủ đô. Công tác PCCC và CNCH tiếp tục hướng tới chủ động phòng ngừa, xây dựng thế trận PCCC toàn dân, ứng dụng khoa học, công nghệ và duy trì lực lượng thường trực cơ động, sẵn sàng xử lý các tình huống cháy, nổ, sự cố, tai nạn.

Từ 60 cán bộ, chiến sĩ của Đại đội cứu hỏa Hà Nội những ngày đầu sau giải phóng đến lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Thủ đô đang từng bước hiện đại hôm nay, phương tiện, công nghệ và phương thức thực hiện nhiệm vụ đã có nhiều thay đổi. Nhưng có một nhiệm vụ xuyên suốt không thay đổi: bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, giữ gìn cuộc sống bình yên của Thủ đô.

Minh Anh