Ứng dụng chuyển đổi số quản lý an toàn thực phẩm: Từ chuyển rủi ro sang bảo vệ chủ động

Chia sẻ với phóng viên, PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Thuỷ (Khoa Chăn nuôi thực phẩm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho biết, đối với một đô thị lớn như Hà Nội, điều đáng quan tâm không chỉ là thực phẩm có thể tồn tại những mối nguy gì, mà là chúng me có kiểm soát được những mối nguy đó trong suốt hành trình của thực phẩm hay không."

Trong một chuỗi kéo dài, chỉ cần một mắt xích kiểm soát lỏng lẻo, các nguy cơ về vi sinh vật gây bệnh, dư lượng hóa chất hay thực phẩm không rõ nguồn gốc có thể xâm nhập và lan rộng trước khi bị phát hiện. Từ đó, chuyên gia cho rằng cách tiếp cận tối ưu hiện nay là quản lý dựa trên nguy cơ — tức là xác định rõ nhóm thực phẩm rủi ro cao, công đoạn và thời điểm thường phát sinh nguy cơ để tập trung nguồn lực kiểm soát đúng "mắt xích yếu nhất".

Để hiện thực hóa phương thức này, công nghệ đóng vai trò then chốt. Hà Nội đã có nền tảng quan trọng là hệ thống HanoiCheck để truy xuất nguồn gốc (TXNG). Tuy nhiên, bước tiến tiếp theo cần hướng tới là nâng cấp hệ thống không chỉ dừng lại ở việc tra cứu xuất xứ, mà phải đánh giá được mức độ nguy cơ của từng sản phẩm. Muốn vậy, dữ liệu về nguồn gốc, kết quả kiểm nghiệm, lịch sử thanh tra, vi phạm, điều kiện bảo quản cần được liên thông đồng bộ theo từng cơ sở và lô hàng.

Thông qua việc phân tích dữ liệu và tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), cơ quan chức năng có thể chủ động dựng hồ sơ rủi ro, kết hợp với các thiết bị cảm biến IoT giám sát nhiệt độ hay xét nghiệm nhanh tại chỗ. Nhờ đó, khi xảy ra bất thường, việc khoanh vùng và thu hồi sẽ diễn ra chính xác, hạn chế thiệt hại cho toàn chuỗi. "Chuyển đổi số trong an toàn thực phẩm không phải là có thêm nhiều mã QR, mà là từ dữ liệu có thể nhìn thấy nguy cơ sớm hơn và hành động trước khi sự cố xảy ra." — PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Thuỷ nhấn mạnh.

Bước tiến thực tiễn trong chuyển đổi số ATTP tại Hà Nội

Nhận thức rõ tầm quan trọng của công nghệ, những năm gần đây, Hà Nội đã chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang giám sát dựa trên cơ sở dữ liệu số và hệ thống thông tin điện tử, đạt được nhiều kết quả khi từng bước hoàn thiện hạ tầng dữ liệu chuyên ngành. Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội hiện vận hành đồng bộ nhiều hệ thống số, bao gồm: Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản và thực phẩm; phần mềm tự công bố sản phẩm; cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm trên nền GIS; hệ thống kiểm tra kiến thức an toàn thực phẩm trực tuyến cùng các dữ liệu ngành trồng trọt, chăn nuôi, thú y, thủy sản.

Bên cạnh đó đã mở rộng phủ sóng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Tính đến tháng 4/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc của Thành phố đã ghi nhận khoảng 3.220 cơ sở tham gia với hơn 12.000 bộ mã được quản lý. Riêng dịp Tết 2026, hệ thống đã cấp mới 121 tài khoản và 60 mã QR cho các sản phẩm, góp phần minh bạch hóa thông tin, giúp người tiêu dùng chủ động kiểm tra và hỗ trợ cơ quan chức năng truy cứu trách nhiệm khi có sự cố.

Cùng với đó là việc chuyển dần sang giám sát theo nguy cơ, dựa trên dữ liệu GIS và các phần mềm chuyên ngành, việc thanh tra, kiểm tra dần thoát khỏi hình thức hậu kiểm thủ công để chuyển sang giám sát dựa trên dữ liệu, tối ưu hóa nguồn lực vào các điểm nóng có rủi ro cao. Đẩy mạnh tích hợp IoT vào chuỗi cung ứng, theo kế hoạch ứng dụng IoT trong nông nghiệp thông minh năm 2026, Hà Nội đang định hướng tích hợp dữ liệu từ các cảm biến đất, nước, không khí, camera giám sát vùng sản xuất và thiết bị GPS trên phương tiện vận chuyển vào nền tảng chung, phát triển hạ tầng logistics nông sản thông minh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chuyển đổi số trong an toàn thực phẩm không chỉ đơn thuần là bài toán ứng dụng công nghệ, mà là sự tổng hòa giữa đổi mới thể chế, chuẩn hóa dữ liệu và liên thông thông tin giữa các bên liên quan.

Việc Hà Nội đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc là bước đi tất yếu nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ trực tiếp sức khỏe người dân, đồng thời gia tăng giá trị cạnh tranh cho nông sản Thủ đô. Đây là nền tảng vững chắc để Hà Nội kiến tạo một hệ sinh thái cung ứng thực phẩm an toàn, minh bạch và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thiện Tâm