Xanh hóa phương tiện thu gom rác, từng bước hiện đại hóa vệ sinh môi trường Thủ đô

Việc Công ty TNHH Một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) triển khai thử nghiệm có kiểm soát xe điện chuyên dùng vệ sinh môi trường tại phường Hoàn Kiếm đang mở ra một hướng tiếp cận mới trong tổ chức thu gom chất thải rắn sinh hoạt. Không chỉ giải quyết những hạn chế của phương thức thu gom tại các tuyến phố nhỏ, ngõ hẹp, mô hình còn gắn cơ giới hóa với xanh hóa phương tiện, số hóa quản lý, phù hợp định hướng xây dựng đô thị xanh, thông minh của Hà Nội.

Tăng khả năng thu gom tại các phố nhỏ, ngõ hẹp

Xây dựng Thủ đô xanh, sạch, văn minh đặt ra yêu cầu không chỉ nâng cao tỉ lệ thu gom, xử lý chất thải mà còn phải từng bước đổi mới phương thức tổ chức và vận hành hệ thống vệ sinh môi trường theo hướng hiện đại, hiệu quả, thân thiện với môi trường.

Yêu cầu này càng trở nên rõ nét trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy giao thông xanh, xây dựng các vùng phát thải thấp và phát triển đô thị thông minh. Cùng với những thay đổi về hạ tầng, giao thông và quản lý đô thị, hoạt động thu gom chất thải rắn sinh hoạt cũng cần được tổ chức linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng khu vực.

Phường Hoàn Kiếm là địa bàn có mật độ dân cư và hoạt động thương mại cao, lượng người và phương tiện lưu thông lớn. Trong khi đó, đặc trưng của khu vực trung tâm là nhiều tuyến phố, ngõ nhỏ có không gian hạn chế. Các xe ô tô chuyên dụng phát huy hiệu quả trên những trục đường lớn nhưng khó tiếp cận sâu vào một số ngõ nhỏ, nơi phát sinh nhu cầu thu gom rác hằng ngày.

Từ thực tế này, URENCO Hà Nội triển khai thử nghiệm có kiểm soát xe điện chuyên dùng vệ sinh môi trường để thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại phường Hoàn Kiếm. Mô hình nhằm tìm kiếm phương thức thu gom phù hợp hơn với đặc điểm hạ tầng của khu vực trung tâm, đồng thời tạo sự bổ trợ giữa các loại phương tiện trong toàn bộ quy trình thu gom.

Theo định hướng của URENCO Hà Nội, xe điện chuyên dùng được kỳ vọng mang lại giải pháp "5 trong 1", gồm cơ giới hóa hoạt động thu gom; góp phần giải quyết các điểm nghẽn về vệ sinh môi trường; xanh hóa phương tiện công ích; số hóa quản lý chất thải và thích ứng với định hướng phát triển vùng phát thải thấp của thành phố.

Thay vì sử dụng một loại phương tiện cho mọi địa bàn, xe điện chuyên dùng được bố trí tại các tuyến phố nhỏ, ngõ hẹp để thu gom trực tiếp, trong khi phương tiện có tải trọng lớn tiếp tục đảm nhận các công đoạn phù hợp trên những tuyến đường rộng. Cách tổ chức này giúp khai thác ưu thế của từng loại phương tiện trong chuỗi thu gom, vận chuyển chất thải.

Trong giai đoạn thử nghiệm, URENCO Hà Nội bố trí xe tại khu vực tổ dân phố Hàng Đào và Hàng Bạc, thực hiện thu gom theo các tuyến và khung giờ cụ thể. Mỗi xe có thể thu gom khoảng 80-100kg chất thải trong một chuyến, thời gian vận hành trung bình khoảng 30 phút.

Quy trình thu gom được tổ chức theo hướng khép kín. Từ 20 giờ hằng ngày, sau khi hoàn thành kiểm tra an toàn kỹ thuật, phương tiện bắt đầu thực hiện nhiệm vụ. Khi đi vào các ngõ nhỏ, xe phát tín hiệu âm thanh nhẹ để người dân chủ động đưa rác ra đổ trực tiếp.

Sau khi đầy tải, xe đưa chất thải đến điểm chuyển tải để sang tải trực tiếp vào xe ép lớn hoặc máy ép Compactor. Phương thức này tận dụng khả năng cơ động của xe điện, đồng thời hạn chế việc phương tiện cỡ lớn phải di chuyển sâu vào các ngõ nhỏ, góp phần giảm cản trở giao thông, hạn chế rác tồn lưu và giữ gìn vệ sinh, mỹ quan đô thị.

Gắn cơ giới hóa với quản lý bằng dữ liệu

Điểm đáng chú ý của mô hình là việc đưa phương tiện điện vào thu gom rác không chỉ dừng ở thay thế sức lao động thủ công. URENCO Hà Nội đồng thời gắn quá trình cơ giới hóa với ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành hoạt động vệ sinh môi trường.

Mỗi xe được tích hợp thiết bị GPS để giám sát hành trình, hỗ trợ điều hành và từng bước hình thành phương thức quản lý chất thải dựa trên dữ liệu thực tế.

Trong quá trình thử nghiệm, dữ liệu thu được giúp doanh nghiệp theo dõi hành trình, thời gian vận hành, sản lượng thu gom, khả năng tiếp cận các tuyến ngõ và mức độ phù hợp của phương tiện với điều kiện hạ tầng. Cùng với phản hồi của người dân, đây là những căn cứ thực tế để đánh giá hiệu quả, tiếp tục điều chỉnh phương án tổ chức trước khi xem xét mở rộng mô hình.

Theo Phó Tổng giám đốc URENCO Nguyễn Thanh Sơn, sau thời gian triển khai, mô hình bước đầu ghi nhận những kết quả tích cực. Tại khu vực thí điểm, URENCO Hà Nội đã bố trí 10 xe điện chuyên dùng, qua đó giảm 14 điểm tập kết rác và thay thế 20 xe gom thủ công. Theo tính toán, mô hình có thể tạo ra khoảng 32 tín chỉ carbon mỗi năm.

Những kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả của việc chuyển đổi phương tiện không chỉ được xem xét ở năng suất hay chi phí thu gom. Trong quá trình Hà Nội thúc đẩy chuyển đổi xanh, việc sử dụng phương tiện năng lượng sạch thay thế phương tiện truyền thống góp phần giảm phát thải, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu thực tiễn để nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp quản lý môi trường theo hướng bền vững.

Tác động trực tiếp của mô hình còn thể hiện ở việc rút ngắn thời gian lưu rác, cải thiện vệ sinh và mỹ quan đô thị, giảm sức lao động trực tiếp cho công nhân môi trường. Khả năng cơ động của xe điện giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa các điểm thu gom, hỗ trợ tối ưu hóa quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương tiện mới cần gắn với cách thức tổ chức thu gom tại khu dân cư. Cùng với đổi mới phương tiện, việc tuyên truyền, tổ chức khung giờ thu gom và giám sát quá trình thực hiện cần tiếp tục được hoàn thiện. Khi người dân hình thành thói quen đưa rác đúng thời gian quy định, xe có thể vận hành ổn định theo tuyến, qua đó hạn chế rác tồn lưu, giảm các điểm tập kết tự phát và giảm áp lực cho công nhân vệ sinh môi trường.

Theo định hướng, sau giai đoạn thí điểm, URENCO sẽ báo cáo thành phố để mở rộng triển khai xe điện thu gom rác trong khu vực Vành đai 1 vào năm 2027 và từng bước nhân rộng mô hình, hướng tới mục tiêu đến năm 2028 không còn xe đẩy tay trong khu vực Vành đai 2.

Từ những tuyến phố, ngõ nhỏ tại phường Hoàn Kiếm, xe điện chuyên dùng đang được kiểm chứng trong điều kiện vận hành thực tế. Mô hình vừa phải đáp ứng yêu cầu thu gom chất thải hằng ngày, vừa cần chứng minh hiệu quả về giảm phát thải, nâng cao năng suất, giảm sức lao động và cải thiện chất lượng dịch vụ.

Kết quả của quá trình thử nghiệm sẽ là cơ sở để đánh giá khả năng nhân rộng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện phương thức tổ chức thu gom chất thải phù hợp với từng khu vực. Việc kết hợp cơ giới hóa, sử dụng năng lượng sạch và quản lý dựa trên dữ liệu, nếu phát huy hiệu quả, sẽ góp phần từng bước hiện đại hóa công tác vệ sinh môi trường, phù hợp với mục tiêu xây dựng Thủ đô xanh, văn minh và thông minh.

Thùy Chi