Công nghệ bảo tồn Di sản: Đưa Vạn Phúc trở thành làng nghề sáng tạo và điểm đến số tiêu biểu

Đây cũng là hoạt động thiết thực nhằm triển khai đợt cao điểm thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số của thành phố Hà Nội theo Kế hoạch của UBND thành phố Hà Nội.

Di sản nghìn năm trước thách thức thời đại số

Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc sở hữu bề dày lịch sử hơn một nghìn năm gắn liền với danh tiếng thương hiệu lụa Hà Đông. Nơi đây liên tiếp đón nhận những dấu mốc pháp lý quan trọng khẳng định vị thế di sản khi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, làng nghề thủ công thế giới và gần đây nhất là điểm du lịch chính thức của thành phố Hà Nội.

Với quy mô hơn 4.000 hộ dân cùng hàng trăm cơ sở sản xuất, kinh doanh trực tiếp dệt trên hàng trăm máy dệt, làng nghề đóng góp sản lượng hơn 1 triệu mét vải mỗi năm, đem lại doanh thu trên 200 tỷ đồng và thu hút hàng trăm nghìn lượt khách du lịch, trong đó có một lượng lớn khách quốc tế.

Tuy nhiên, bức tranh phát triển của Vạn Phúc đang vướng phải những nghịch lý lớn của thời đại số. Lượng khách ghé thăm tuy đông nhưng thời gian lưu trú bình quân lại rất ngắn, đa phần dưới 2 giờ theo mô hình trải nghiệm đơn điệu là đến, xem, mua rồi rời đi. 

Bên cạnh đó, dù toàn bộ các cơ sở kinh doanh đã nhanh chóng áp dụng phương thức thanh toán số và hóa đơn điện tử, mức độ hiện diện số thực tế của làng nghề lại vô cùng mỏng khi chỉ có duy nhất một cơ sở sở hữu website và gian hàng trực tuyến riêng, đồng thời tỉ lệ sản phẩm có mã QR để truy xuất nguồn gốc vẫn còn ở mức rất thấp. Khoảng cách lớn từ thanh toán điện tử đến hiện diện số thực chất này chính là nguyên nhân cốt lõi khiến dòng tiền và niềm tin của khách hàng chưa được tối ưu hóa.

Tại hội nghị thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, các nghệ nhân và đại diện cơ sở sản xuất tại làng nghề đã thẳng thắn chỉ ra những rào cản lớn đang phải đối mặt. Trước hết, các sản phẩm du lịch tại Vạn Phúc vẫn chưa đủ sức hấp dẫn để giữ chân du khách ở lại lâu hơn, đặc biệt là việc chưa khai thác tốt các hoạt động du lịch, trải nghiệm vào buổi tối. 

Tiếp đó là vấn đề vô cùng nhức nhối về bảo vệ bản quyền đối với hoa văn và mẫu thiết kế lụa. Nhiều mẫu hoa văn độc đáo do nghệ nhân sáng tạo có nguy cơ bị sao chép nhanh chóng bằng công nghệ sản xuất công nghiệp có giá thành thấp, quay lại cạnh tranh trực tiếp và làm suy giảm giá trị của sản phẩm chính gốc. 

Thêm vào đó, việc thiếu vắng một sàn giao dịch thương mại điện tử tập trung, có cơ chế xác thực uy tín khiến người tiêu dùng dễ tiếp cận phải các sản phẩm không thuộc làng nghề trên môi trường mạng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu chung.

Chuyển đổi số tại Vạn Phúc đồng bộ, xuyên suốt từ khâu sản xuất đến thương mại và trải nghiệm du lịch

Phát biểu tại hội nghị, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang khẳng định, Vạn Phúc đang nắm giữ những lợi thế vô giá từ nghề truyền thống, không gian làng nghề, đội ngũ nghệ nhân giàu tâm huyết cho đến những câu chuyện văn hóa đậm đà bản sắc để kiến tạo các sản phẩm trải nghiệm du lịch cộng đồng độc đáo. Từ định hướng đó, Ông Cù Ngọc Trang nhấn mạnh, chuyển đổi số tại Vạn Phúc không được làm manh mún mà phải triển khai đồng bộ, xuyên suốt từ khâu sản xuất đến thương mại và trải nghiệm du lịch.

Đối với khâu sản xuất, Giám đốc Sở đặc biệt lưu ý việc khắc phục những điểm nghẽn bằng công nghệ. Hiện tại, quá trình tạo mẫu hoa văn và phát hiện lỗi dệt vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thủ công và kiểm tra bằng mắt thường, gây ảnh hưởng đáng kể đến hiệu suất. Ông Cù Ngọc Trang yêu cầu các đơn vị chuyên môn phối hợp cùng làng nghề nghiên cứu ứng dụng công nghệ cảm biến và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm hỗ trợ nghệ nhân phát hiện lỗi dệt sớm trên máy dệt, nâng cao hiệu quả lao động. Đồng thời, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn môi trường, yêu cầu nghiên cứu và áp dụng các giải pháp công nghệ sạch để kiểm soát chặt chẽ quy trình nhuộm lụa, xử lý triệt để ô nhiễm hướng tới sự phát triển bền vững cho làng nghề.

Nhằm giải quyết nghịch lý lưu trú ngắn của du khách, Giám đốc Sở Cù Ngọc Trang gợi mở tiềm năng phát triển mô hình kinh tế đêm thông qua các tour trải nghiệm buổi tối sinh động, đề nghị các đơn vị chuyên môn đồng hành cùng nghệ nhân nghiên cứu xây dựng các gói dịch vụ lưu trú và trải nghiệm đặc sắc, nhanh chóng hình thành cổng thông tin du lịch làng nghề để đưa Vạn Phúc trở thành điểm dừng chân không thể bỏ qua trong hành trình di sản của Hà Nội.

Giải pháp đa ngành và liên minh công nghệ bảo vệ giá trị di sản

Để hiện thực hóa các định hướng chỉ đạo, hội nghị đã ghi nhận nhiều tham luận sâu sắc từ các chuyên gia hàng đầu và doanh nghiệp công nghệ uy tín. Đại diện các cơ sở đào tạo, nghiên cứu lớn như Trường Vật liệu thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã đóng góp nhiều giải pháp khoa học thực tiễn. Cụ thể, các nhà khoa học đề xuất ứng dụng cảm biến tự động giám sát máy dệt để kiểm soát lỗi ở khâu phụ trợ. Đồng thời, các chuyên gia nhấn mạnh việc số hóa để bảo tồn hàng chục mẫu hoa văn cổ truyền quý giá hiện có, tạo nền tảng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trước làn sóng sao chép công nghiệp.

Song hành với đó, các chuyên gia công nghệ từ các tập đoàn và doanh nghiệp hàng đầu như MISA, Sapo, KiotViet, Vietsoftpro và YooTek Holdings cũng đề xuất một hệ sinh thái giải pháp số toàn diện. Trong lĩnh vực thương mại, mô hình chợ điện tử và tiếp thị thông minh được đề xuất nhằm hỗ trợ các cơ sở dệt lụa xây dựng các gian hàng số đa kênh, nội dung đa ngôn ngữ, tích hợp phần mềm quản lý kho bãi thông minh. 

Đối với phát triển du lịch, các doanh nghiệp công nghệ kiến nghị xây dựng bảo tàng số 3D, không gian tương tác 3D và trợ lý hướng dẫn viên ảo AI để gia tăng trải nghiệm đa giác quan cho du khách trên tuyến du lịch trải nghiệm số tiêu chuẩn có thời lượng kéo dài. Các giải pháp xác thực sản phẩm, cấp hộ chiếu số thông qua mã QR được kỳ vọng sẽ trở thành tấm lá chắn vững chắc giúp người tiêu dùng nhận diện chính xác lụa Vạn Phúc chính gốc, từ đó nâng tầm thương hiệu trên thị trường toàn cầu.

UBND phường Hà Đông đã đề xuất một chương trình hành động kéo dài 100 ngày với những sản phẩm đầu ra rõ ràng và thực chất. Chiến dịch đặt mục tiêu hoàn thành bản đồ số và hồ sơ số cho hầu hết các cơ sở sản xuất trên địa bàn, cấp hộ chiếu số thông qua mã QR cho hàng trăm sản phẩm lụa cao cấp tại các cơ sở thí điểm. 

Bên cạnh đó, chiến dịch sẽ hỗ trợ hàng chục hộ sản xuất thiết lập gian hàng số đạt chuẩn dưới thương hiệu chung "Vạn Phúc Silk", vận hành chính thức một tuyến trải nghiệm du lịch số hoàn chỉnh và ra mắt các mẫu thiết kế lụa mới có sự kết hợp sáng tạo giữa các nghệ nhân gạo cội và các nhà thiết kế hiện đại. Điểm đột phá của chiến dịch này chính là lấy hiệu quả thực tế của người dân làm thước đo tối cao, kết nối chặt chẽ các khâu từ sản xuất, bảo vệ thương hiệu đến thương mại điện tử và du lịch trải nghiệm nhằm xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất.

Khẳng định quyết tâm tại hội nghị, Bí thư Đảng ủy phường Hà Đông Nguyễn Thanh Xuân nhấn mạnh, sự đồng hành của Sở Khoa học và Công nghệ cùng các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ chính là điểm tựa vững chắc để địa phương khơi dậy tiềm năng di sản. 

Chính quyền phường cam kết phối hợp chặt chẽ, bố trí ngay nguồn lực về không gian tại Bảo tàng Làng nghề hoặc Trung tâm công nghiệp văn hóa Nhuệ Giang làm không gian đổi mới sáng tạo chung, chuẩn bị sẵn sàng danh sách các nghệ nhân tham gia thí điểm và cử lãnh đạo trực tiếp phụ trách bám sát công việc mỗi ngày.

Với sự quyết tâm đồng bộ này, Vạn Phúc hứa hẹn sẽ trở thành một hình mẫu làng nghề thông minh tiêu biểu, nơi di sản văn hóa truyền thống được bảo tồn vững chắc bằng sức mạnh của khoa học, công nghệ hiện đại.

Minh Anh