Định hình năng lực công nghệ và tư duy làm chủ AI cho học sinh Thủ đô

Sự kiện đánh dấu bước chuyển quan trọng của giáo dục Thủ đô từ giai đoạn thí điểm sang triển khai đại trà, bài bản nhằm chuẩn bị hành trang công nghệ vững chắc cho học sinh.

Giáo dục AI để nâng cao năng lực công nghệ toàn diện

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền chia sẻ, giáo dục AI tại Hà Nội không phải là hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ AI tạo sinh, mà cốt lõi là giúp các em nhận thức đúng về công nghệ, biết giao tiếp, sử dụng, đánh giá và từng bước thiết kế công nghệ. AI đã hiện diện ở mọi mặt đời sống, điển hình như hệ thống camera AI giám sát giao thông trên các đường phố Hà Nội. Do đó, nâng cao nhận thức cho học sinh về AI là yêu cầu cấp thiết.

Đặt trong tổng thể Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội cho rằng năng lực công nghệ vốn đã là một trong những năng lực chuyên môn nền tảng được xác định rõ. Năng lực này bao gồm 5 khía cạnh cụ thể, nhận thức công nghệ, giao tiếp công nghệ, sử dụng công nghệ, đánh giá công nghệ và thiết kế công nghệ. Trong đó, nhận thức công nghệ giúp học sinh hiểu đúng bản chất để không bị dẫn dắt thụ động trong môi trường số.

Về giao tiếp công nghệ, cần biệt hai khái niệm quan trọng: "giao tiếp bằng công nghệ" và "giao tiếp với công nghệ". "Giao tiếp bằng công nghệ" là việc sử dụng các nền tảng như họp trực tuyến, email hay mạng xã hội Facebook. Học sinh cần được rèn luyện năng lực ứng xử văn minh, viết email đúng chuẩn và tránh các hành vi lệch chuẩn.

Trong khi đó, "giao tiếp với công nghệ" là kỹ năng tương tác trực tiếp với các thiết bị thông minh thông qua câu lệnh giọng nói, chẳng hạn như ra lệnh cho Tivi thông minh tìm bài hát hay giao tiếp với xe ô tô điện bằng các từ khóa như "Hi VinFast" để chỉ đường.

Trên cơ sở đó, Giám đốc Sở GDĐT Nguyễn Văn Hiền thống nhất 5 nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt trong quá trình triển khai.  Đó là, bảo đảm tất cả các cơ sở giáo dục và học sinh trên toàn thành phố đều được tham gia. Không hình thành môn học mới, không có đầu điểm mới và không làm tăng tải cho học sinh. Dù việc dạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên vất vả hơn khi thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ, nhưng đây là giải pháp tối ưu giúp học sinh tiếp thu nhiều tri thức trong cùng một thời lượng;

Phát huy tối đa sự chủ động của các nhà trường trên nền tảng khung pháp lý do Sở tạo dựng, hoàn toàn không có cơ chế "xin - cho". Sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị hiện có của nhà trường, tránh đầu tư hình thức và lãng phí.

Đặc biệt ở cấp tiểu học không giao công cụ AI tạo sinh cho học sinh thao tác trực tiếp, mà thông qua các hoạt động hàng ngày, trò chơi và chủ đề sinh hoạt để giúp các em nhận biết sự hiện diện của AI.

Chuẩn hóa quy trình 5 bước 

Trình bày báo cáo trung tâm tại hội nghị, ông Hà Xuân Nhâm - Trưởng phòng Giáo dục Trung học (Sở GDĐT Hà Nội) cho biết, toàn thành phố có trên 1.700 cơ sở giáo dục với gần 1,7 triệu học sinh, học viên được tiếp cận giáo dục AI. Gần 80.000 lượt cán bộ quản lý và giáo viên đã tham gia tập huấn, đạt tỷ lệ trên 98,2%. 

Mức độ hứng thú học tập của học sinh đạt trung bình 4/5 điểm, riêng cấp THCS đạt 4,36 điểm. Đặc biệt, em Đới Phúc Bình, học sinh Trường THPT Lý Thường Kiệt, đã xuất sắc trở thành đại diện của Hà Nội tham gia đội tuyển quốc gia dự thi Olympic Trí tuệ nhân tạo Quốc tế 2026.

Tuy nhiên, giai đoạn thí điểm cũng bộc lộ một số hạn chế cần chuẩn hóa: Mới có 26,5% cơ sở giáo dục triển khai diện rộng ở đa số khối lớp; 18 - 20% trường tổ chức được chuyên đề riêng và 64,4% giáo viên tự đánh giá năng lực AI ở mức cơ bản. Do đó, bước sang năm học 2026 - 2027, Sở GDĐT đặt mục tiêu chuyển dịch mạnh mẽ từ "thí điểm" sang "thiết thực hóa, đồng đều, chuẩn hóa và nâng cao quyền lợi" cho học sinh.

Kế hoạch được áp dụng tại 100% cơ sở giáo dục, phủ sóng 100% các lớp từ lớp 1 đến lớp 12 và hệ giáo dục thường xuyên, với thời lượng bắt buộc 12 tiết nội dung cốt lõi mỗi năm học. Nội dung giáo dục được cấu trúc xuyên suốt qua 4 mạch năng lực: (1) Tư duy lấy con người làm trung tâm; (2) Đạo đức AI; (3) Kỹ thuật và ứng dụng AI; (4) Thiết kế hệ thống AI. 

Thành phố triển khai theo mô hình phân tầng gồm 3 cấp độ: Tầng 1 là bắt buộc đại trà (100%); Tầng 2 là nâng cao, câu lạc bộ; Tầng 3 là chuyên sâu tại 4 trường THPT chuyên và tối thiểu 10 trường đặc biệt. Về chỉ tiêu đội ngũ, 100% giáo viên dạy chuyên đề phải hoàn thành bồi dưỡng trước khi lên lớp; mỗi trường có tối thiểu 1 giáo viên cốt cán và toàn thành phố phấn đấu có ít nhất 300 giáo viên cốt cán.

Hội nghị đã khẳng định quyết tâm chính trị và tầm nhìn chiến lược của ngành Giáo dục Thủ đô trong việc chủ động đưa trí tuệ nhân tạo vào trường học. Với sự chuẩn bị bài bản, cẩn trọng và khoa học, Hà Nội hứa hẹn sẽ tạo nên nền tảng vững chắc để đào tạo nên những công dân số bản lĩnh, sáng tạo và trách nhiệm trong kỷ nguyên công nghệ.

Minh Anh