Hà Nội khơi thông nguồn lực, đồng bộ hạ tầng đường sắt

17/11/2026 12:41 PM

(Chinhphu.vn) - Hà Nội đang đẩy nhanh các cơ chế đặc thù, tháo gỡ vướng mắc về vốn, quy hoạch và giải phóng mặt bằng, tạo động lực triển khai đồng thời các tuyến đường sắt đô thị, kết nối mạng lưới đường sắt quốc gia, hướng tới hệ thống giao thông hiện đại, đồng bộ và liên thông vùng.

Hà Nội khơi thông nguồn lực, đồng bộ hạ tầng đường sắt - Ảnh 1.

Lãnh đạo TP. Hà Nội kiểm tra thực địa công tác quản lý, vận hành tuyến đường sắt đô thị Nhổn đến ga Hà Nội. Ảnh: Chinhphu.vn

Quyết sách đặc thù mở đường cho các dự án đường sắt đô thị

Phát triển hệ thống đường sắt đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược đầu tư hạ tầng giao thông của Hà Nội. Trước yêu cầu mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giao thông và tạo động lực tăng trưởng dài hạn, TP. Hà Nội liên tiếp ban hành các quyết sách nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về nguồn vốn, cơ chế đầu tư, quy hoạch và tổ chức thực hiện.

Trọng tâm của quá trình này là triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14, với tổng chiều dài khoảng 253,5km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1 triệu tỷ đồng. Đây là khối lượng đầu tư rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, đơn vị triển khai và nhà đầu tư, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Ngày 5/10/2026, Thành ủy Hà Nội ban hành Nghị quyết số 30/NQ/TU, thống nhất chủ trương ký kết, tạm ứng hợp đồng thực hiện 5 tuyến đường sắt đô thị theo hình thức chìa khóa trao tay. Nghị quyết xác định mục tiêu hoàn thành, đưa các tuyến vào khai thác trong năm 2030, đồng thời yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quá trình tạm ứng, thanh toán, chất lượng công trình, phòng chống thất thoát và lãng phí.

Chủ trương này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong phương thức tổ chức đầu tư hạ tầng đường sắt đô thị. Thay vì để từng dự án kéo dài qua nhiều công đoạn chuẩn bị và triển khai riêng lẻ, Hà Nội hướng tới cơ chế thực hiện tập trung, tăng tính chủ động, rút ngắn thời gian và gắn trách nhiệm của các bên với kết quả cuối cùng.

Ngày 15/10/2026, UBND TP. Hà Nội tiến hành ký kết hợp đồng với Liên danh Vinhomes và SGC để triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị. Theo định hướng được công bố, các dự án phấn đấu hoàn thành trước ngày 31/12/2030.

Tuy nhiên, với quy mô đầu tư lớn và thời gian thực hiện gấp, bài toán nguồn vốn vẫn là thách thức trọng yếu. Việc bảo đảm dòng vốn liên tục, phù hợp với tiến độ thi công, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hiệu quả sử dụng ngân sách được xác định là yêu cầu xuyên suốt.

Tại cuộc làm việc ngày 3/11/2026, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Trọng Đông yêu cầu các cơ quan liên quan tập trung nguồn lực đầu tư đường sắt đô thị theo định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, thường được gọi là mô hình TOD.

Theo chỉ đạo, Hà Nội cần tiếp tục tiết giảm chi thường xuyên, tạo dư địa ngân sách cho các công trình hạ tầng trọng điểm. Việc phê duyệt dự án phải gắn với phương án vốn khả thi, tránh tình trạng triển khai khi chưa xác định đầy đủ khả năng cân đối nguồn lực.

Đặc biệt, khai thác quỹ đất tại các khu vực nhà ga và dọc tuyến đường sắt được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với tiến độ đầu tư. Đây là hướng tiếp cận nhằm tạo thêm nguồn lực phát triển hạ tầng, đồng thời thúc đẩy tổ chức lại không gian đô thị, hình thành các khu vực dân cư, thương mại và dịch vụ có khả năng tiếp cận giao thông công cộng thuận lợi.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Trọng Đông cũng yêu cầu nghiên cứu quy hoạch toàn bộ 18 tuyến đường sắt đô thị, chủ động chuẩn bị quỹ đất trước từ 5 đến 10 năm và phấn đấu hoàn thiện quy hoạch khu vực nhà ga, depot vào cuối năm 2026.

Những yêu cầu này cho thấy việc phát triển đường sắt đang được Hà Nội đặt trong một tầm nhìn dài hạn, kết hợp giữa đầu tư công trình giao thông, quản lý đất đai và phát triển đô thị.

Tại kỳ họp thứ 7 HĐND TP. Hà Nội khóa XVII, ngày 4/11/2026, HĐND TP. Hà Nội thông qua Nghị quyết số 101/2026/NQ/HĐND về tổ chức thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị Thủ đô.

Nghị quyết được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý để đẩy nhanh các thủ tục đầu tư, tháo gỡ vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện và tăng tính chủ động của Thành phố đối với các dự án trọng điểm. Phát biểu tại kỳ họp, Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh ý nghĩa của việc ban hành cơ chế đặc thù đối với tiến trình phát triển hệ thống đường sắt đô thị, tạo điều kiện thúc đẩy triển khai các tuyến theo kế hoạch, từng bước hình thành mạng lưới giao thông công cộng hiện đại.

Cũng tại kỳ họp, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng làm rõ các nội dung liên quan đến tổ chức đầu tư và bảo đảm nguồn lực. Người đứng đầu chính quyền Thành phố khẳng định Hà Nội sẽ chủ động chuẩn bị các nguồn lực đáp ứng tiến độ triển khai, đồng thời kiểm soát chặt chẽ chi phí đầu tư.

Tinh thần này tiếp tục được cụ thể hóa tại cuộc làm việc với Sở Tài chính ngày 5/11/2026. Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu khẩn trương tháo gỡ những khó khăn trong bố trí vốn tạm ứng cho 5 tuyến đường sắt đô thị, xây dựng phương án tài chính dài hạn và đa dạng hóa nguồn lực đầu tư.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Thành phố đang tập trung thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc bảo đảm nguồn lực cho đường sắt đô thị được đặt trong tổng thể điều hành ngân sách và đầu tư công. Hà Nội đã kiến nghị Trung ương hỗ trợ có mục tiêu tối thiểu 215,35 nghìn tỷ đồng trong giai đoạn 2026 đến 2030 để thúc đẩy các dự án đường sắt đô thị theo Nghị quyết số 188/2025/QH15.

Từ chủ trương của Thành ủy, nghị quyết của HĐND đến các chỉ đạo điều hành của UBND TP. Hà Nội, có thể thấy Hà Nội đang hình thành cơ chế phối hợp nhằm giải quyết đồng thời các vấn đề về thể chế, nguồn vốn và tiến độ. Trong đó, yêu cầu quan trọng là nguồn lực phải được chuẩn bị thực chất, giải ngân gắn với khối lượng công việc và hiệu quả đầu tư.

Hà Nội khơi thông nguồn lực, đồng bộ hạ tầng đường sắt - Ảnh 2.

Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị Hà Nội ngày 22/6/2026. Ảnh: Lê Hải

Đồng bộ mạng lưới đường sắt, mở rộng không gian phát triển Thủ đô

Song hành với việc khơi thông nguồn lực, Hà Nội đang đẩy nhanh hoàn thiện quy hoạch hướng tuyến, vị trí nhà ga và giải phóng mặt bằng. Đây là những công việc quyết định khả năng triển khai đồng thời các tuyến đường sắt đô thị, đồng thời tạo nền tảng kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia và các đầu mối giao thông liên vùng.

Ngày 11/11/2026, Văn phòng UBND TP. Hà Nội ban hành Thông báo số 1093/TB/VP về kết luận của Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng tại cuộc họp ngày 9/11, liên quan đến quy hoạch hướng tuyến và vị trí các nhà ga của 5 tuyến đường sắt đô thị đã khởi công ngày 22/6/2026.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội phê bình Ban Quản lý Đường sắt đô thị do chậm thực hiện nhiệm vụ được giao. Công tác lập, thẩm định hồ sơ chưa hoàn thành, trong khi sự phối hợp giữa các cơ quan, nhà thầu và đơn vị tư vấn còn thiếu thống nhất.

Trước thực trạng này, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ phương án tuyến, vị trí công trình trên tuyến tỷ lệ 1/500 của cả 5 tuyến, trình UBND Thành phố phê duyệt trước ngày 15/11/2026.

Đồng thời, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng được phân công trực tiếp chỉ đạo, làm Tổ trưởng Tổ công tác triển khai các dự án, tập trung hoàn thiện phương án tuyến và vị trí 22 nhà ga.

Yêu cầu đặt ra là lựa chọn hướng tuyến tối ưu, hạn chế tình trạng đường sắt phải uốn khúc để tránh các công trình hiện hữu, qua đó giảm nguy cơ phát sinh chi phí. Vị trí nhà ga phải gắn với khả năng khai thác quỹ đất theo mô hình TOD, tạo thêm nguồn lực đầu tư.

Về giải phóng mặt bằng, Chủ tịch UBND Thành phố yêu cầu nghiên cứu triển khai trước tại những khu vực đất nông nghiệp đủ điều kiện, trên cơ sở phương án tuyến tỉ lệ 1/2000 đã được phê duyệt. Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hướng dẫn các địa phương thực hiện thu hồi đất, bồi thường; Sở Tài chính bố trí kinh phí phục vụ công tác này.

Chỉ đạo được triển khai trên phạm vi 76 phường, xã liên quan đến 5 tuyến đường sắt đô thị, trải rộng từ nội đô đến Đông Anh, Sóc Sơn, Nội Bài, Hoài Đức, Thạch Thất, Phú Xuyên, Thường Tín và Thanh Oai.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng, triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị đặt ra yêu cầu lớn về tiến độ, huy động nguồn lực, quản lý nghĩa vụ tài chính và tổ chức vận hành sau đầu tư.

Cùng quan điểm về yêu cầu đầu tư đồng bộ, ông Nguyễn Bá Sơn, Phó trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội, nhận định các cơ chế, chính sách mới đang tạo điều kiện để Thành phố chủ động hơn trong công tác chuẩn bị đầu tư, từng bước chuyển từ triển khai từng dự án riêng lẻ sang phát triển mạng lưới metro.

Ở quy mô liên vùng, việc kết nối đường sắt đô thị với đường sắt quốc gia tiếp tục được thúc đẩy. Tại cuộc họp ngày 14/8/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh và Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng chủ trì trao đổi về việc bàn giao hai dự án đường sắt quốc gia để Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư. Trong đó, tuyến đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi đến Kim Sơn có tuyến chính dài khoảng 31,3km, tuyến nhánh khoảng 10,3km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên. Dự án có ý nghĩa quan trọng trong tổ chức lại mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội và tăng cường kết nối giữa Thủ đô với các địa phương lân cận.

Một điểm nhấn khác là phương án quy hoạch tổ hợp ga Ngọc Hồi, với quy mô nghiên cứu khoảng 267ha theo thông tin công bố ngày 10/11/2026. Tổ hợp được định hướng tích hợp đường sắt tốc độ cao Bắc Nam, đường sắt quốc gia và 5 tuyến metro, hình thành đầu mối trung chuyển đa phương thức phía Nam Thủ đô.

Việc phát triển các đầu mối giao thông tích hợp mở ra khả năng tổ chức lại không gian đô thị, kết nối vận tải hành khách và hàng hóa, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng đường sắt.

Từ những quyết sách về cơ chế đầu tư, điều hành ngân sách đến chỉ đạo cụ thể về quy hoạch và giải phóng mặt bằng, Hà Nội đang từng bước giải quyết những điều kiện nền tảng để phát triển hệ thống đường sắt đồng bộ.

Thách thức phía trước vẫn rất lớn, nhất là bảo đảm nguồn vốn, tiến độ, chất lượng và khả năng kết nối giữa các dự án. Tuy nhiên, việc xác định rõ trách nhiệm, thời hạn và cơ chế phối hợp đang tạo cơ sở để Hà Nội chuyển các chủ trương phát triển đường sắt thành những công trình cụ thể, hướng tới một mạng lưới giao thông hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của Thủ đô và vùng liên kết.

Minh Anh


Top