Hà Nội kiến tạo tầm nhìn 100 năm: Định hình Thủ đô ‘Văn hóa – Bản sắc – Sáng tạo’

Sáng 27/1, tại kỳ họp thứ 31, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về các nội dung chính của Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm – một dấu mốc quan trọng, mở ra giai đoạn phát triển mới cho Thủ đô trong kỷ nguyên hội nhập và cạnh tranh toàn cầu.

Trình bày báo cáo của UBND thành phố, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn cho biết: Trong nhiệm kỳ 2020–2025, Hà Nội đã tổ chức lập hai quy hoạch lớn, gồm Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065. Hai quy hoạch này đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1569/QĐ-TTg ngày 12/12/2024 và các quyết định liên quan.

Tuy nhiên, các quy hoạch được phê duyệt trong bối cảnh chưa thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính và chưa triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Vì vậy, nhiều nội dung như "thành phố trong thành phố", mô hình quận, huyện… đã không còn phù hợp, cần được điều chỉnh để thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng và các quy hoạch ngành, lĩnh vực khác.

Thực tiễn phát triển cũng cho thấy, dù đã có 8 quy hoạch hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành, Hà Nội vẫn đối mặt hàng loạt tồn tại kéo dài như ngập úng, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, thiếu không gian xanh, dân số dồn nén vào khu vực nội đô, trật tự đô thị chưa bảo đảm và đô thị thông minh phát triển chậm.

Trên cơ sở đó, ngày 11/12/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15, cho phép Thủ đô chỉ lập một Quy hoạch tổng thể, tích hợp Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô. Đây được coi là bước đột phá về thể chế, nhằm tháo gỡ sự chồng chéo, nâng cao tính đồng bộ và hiệu quả trong quản lý, phát triển đô thị.

Hà Nội – cực tăng trưởng trung tâm của quốc gia

Quy hoạch mới đặt mục tiêu đưa Hà Nội – trung tâm chính trị, hành chính quốc gia – trở thành cực tăng trưởng trung tâm, tạo không gian và dư địa phát triển, hướng tới tăng trưởng hai con số, với tầm nhìn 100 năm và xa hơn. Thủ đô được định vị tương xứng với vai trò của một quốc gia thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đồng thời lan tỏa, dẫn dắt sự phát triển của Vùng Đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước.

Việc điều chỉnh quy hoạch nhằm bảo đảm phù hợp với sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, tăng cường kết nối với các tỉnh lân cận và các quy hoạch ngành.

Theo định hướng chiến lược, Hà Nội chuyển từ tầm nhìn 2065 sang nghiên cứu chiến lược dài hạn tới năm 2100, hướng tới tầm nhìn 100 năm và xa hơn. Các kịch bản phát triển được xây dựng theo các mốc: 2030 – 2035 – 2045 – 2050, 2065, 2085, 2100, hướng tới một Thủ đô "Văn hóa – bản sắc – sáng tạo". Thành phố phát huy tối đa các thế mạnh, tiềm năng sẵn có, kết nối toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh, tiệm cận các thủ đô phát triển trong khu vực và thế giới.

Toàn bộ địa giới Thủ đô Hà Nội gồm 126 đơn vị hành chính cấp xã (51 phường, 75 xã), với diện tích khoảng 3.359,84 km².

Về quy mô dân số, Quy hoạch lựa chọn kịch bản mở, không khống chế dân số cơ học mà quản lý theo ngưỡng chịu tải của hạ tầng. Dự báo đến năm 2045, dân số khoảng 15–16 triệu người; đến năm 2065, khoảng 17–19 triệu người; các giai đoạn tiếp theo đến năm 2100 cơ bản không quá 20 triệu người, bảo đảm tiêu chuẩn mật độ, tránh gây áp lực đô thị, đồng thời gắn với trẻ hóa và hiện đại hóa nguồn nhân lực.

Định hình Thủ đô "Văn hóa – bản sắc – sáng tạo"

Hà Nội được định hình phát triển theo mô hình đô thị Đa cực – Đa trung tâm, Đa tầng – Đa lớp; trở thành thành phố "Văn hiến – văn minh – hiện đại", phát triển sáng, xanh, sạch, đẹp, thích ứng với biến đổi khí hậu. Thủ đô là nơi hội tụ, bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hóa vật thể, phi vật thể; là đô thị hội nhập có tầm vóc toàn cầu, mang đậm bản sắc lịch sử lâu đời; giữ vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị quốc gia.

Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ là một trong những trung tâm kinh tế, giao dịch, du lịch, văn hóa, thể thao và thương mại của khu vực Đông Nam Á và châu Á – Thái Bình Dương; là trung tâm của Vùng Thủ đô và Vùng Đồng bằng sông Hồng, tiên phong dẫn dắt đổi mới sáng tạo, liên kết vùng, liên vùng và tạo hiệu ứng lan tỏa cả nước.

Trong Quy hoạch tổng thể quốc gia, Hà Nội không chỉ chịu trách nhiệm phát triển trên địa bàn hành chính, mà còn được xác định là hạt nhân dẫn dắt Vùng Đồng bằng sông Hồng và liên vùng kinh tế – xã hội, liên kết chặt chẽ với Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình và các vùng khác.

Thủ đô giữ vai trò trung tâm, động lực chính trong điều phối và lan tỏa phát triển hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không; đồng thời là trung tâm tài chính, ngân hàng, thương mại, dịch vụ logistics mang tầm khu vực và quốc tế.

Cấu trúc Vùng đô thị Hà Nội được tổ chức theo mô hình "Chùm đô thị hướng tâm", với 9 cực tăng trưởng và 9 trung tâm lớn; xác lập 9 trục không gian và hành lang kinh tế – đô thị bám theo các trục giao thông huyết mạch.

Song hành là chiến lược phát triển xanh, bền vững, hình thành các hành lang xanh, vành đai xanh, mở rộng hệ thống công viên cây xanh, bảo tồn hệ thống sông hồ – mặt nước và phát triển mô hình "làng trong phố – phố trong làng".

Tái cấu trúc để tạo đột phá

Quy hoạch tổng thể hướng tới giải quyết tận gốc những bài toán tồn tại lâu nay của Hà Nội: tạo ra cuộc cách mạng về kiến trúc – cảnh quan đô thị, về nhà ở, về di sản; chuyển từ tư duy "bảo tồn – cải tạo" sang "tái thiết giá trị"; hình thành cấu trúc quy hoạch mới, giải phóng nguồn lực đất đai và kiến tạo giá trị mới; tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, hướng tới đô thị xanh, thông minh và bền vững.

Phạm vi tái cấu trúc tập trung từ Vành đai 3 trở vào, ưu tiên khu vực trong Vành đai 1 và Vành đai 2, gắn chặt với bảo tồn và tôn tạo các khu vực, công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc đặc trưng như trung tâm Ba Đình, hồ Gươm và phụ cận, khu phố cổ, phố cũ, hồ Tây và trục cảnh quan hai bên sông Hồng.

Cùng với tái cấu trúc không gian đô thị là tái cấu trúc dân cư theo chủ trương giãn dân nội đô. Người dân thuộc diện di dời sẽ được bố trí tái định cư linh hoạt: một phần tại chỗ, một phần tại các khu đô thị mới ở các cực tăng trưởng như Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc. Những khu vực này được đầu tư đồng bộ, hiện đại, đầy đủ hạ tầng xã hội, bảo đảm chất lượng sống cao hơn nơi ở cũ.

Thành phố cũng đặt mục tiêu giải quyết căn cơ các vấn đề ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm. Hệ thống kết nối đường bộ, đường sắt liên vùng, các cây cầu vượt sông, trục hướng tâm và các tuyến vành đai được nghiên cứu mở rộng trong tổng thể quy hoạch để tạo không gian phát triển đồng bộ, hiệu quả.

Về nguồn lực, tổng nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026–2045 ước khoảng 64,84 triệu tỷ đồng; trong đó, giai đoạn 2026–2035 cần 14,5 triệu tỷ đồng, giai đoạn 2036–2045 cần 50,34 triệu tỷ đồng. Quy hoạch xác định khu vực tư nhân và nguồn lực xã hội giữ vai trò chủ đạo, bên cạnh đầu tư công cho hạ tầng thiết yếu và an sinh xã hội.

Với tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận đột phá, Quy hoạch tổng thể Thủ đô không chỉ là bản thiết kế phát triển Hà Nội trong vài thập kỷ tới, mà còn là lời cam kết về một Thủ đô hiện đại, bản sắc, sáng tạo – xứng đáng là trung tâm dẫn dắt sự phát triển của quốc gia trong thế kỷ XXI.

Thùy Chi