Luật Thủ đô (sửa đổi): Đòn bẩy chiến lược để Hà Nội tăng tốc phát triển trong kỷ nguyên mới

Tạo không gian pháp lý mới để Hà Nội bứt phá trong kỷ nguyên mới

Việc sửa đổi Luật Thủ đô đang được đặt trong một bối cảnh đặc biệt, khi Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng tầm vị thế. Từ thực tiễn triển khai Luật Thủ đô 2024, nhiều nội dung mang tính đặc thù trước đây đã dần trở nên phổ biến trong hệ thống pháp luật chung, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục điều chỉnh, bổ sung để tạo ra một khuôn khổ pháp lý vượt trội hơn, phù hợp với vai trò, vị thế của Thủ đô.

Trao đổi với phóng viên, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu - Chủ tịch Hội đồng phối hợp, phổ biến giáo dục pháp luật thành phố Hà Nội nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ nhằm khắc phục những vướng mắc trong quá trình thực thi, mà còn là bước đi mang tính chiến lược, chủ động nâng tầm thiết kế chính sách, tạo dư địa thể chế đủ rộng để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Yêu cầu tất yếu từ thực tiễn phát triển mới

Luật Thủ đô 2024 được đánh giá là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với Hà Nội. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo tiền đề cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Thủ đô. Tuy nhiên, trong bối cảnh hệ thống pháp luật liên tục được hoàn thiện với nhiều tư duy, cách tiếp cận mới, không ít cơ chế từng được xem là đặc thù của Hà Nội đã được luật hóa và áp dụng rộng rãi trên phạm vi cả nước.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, điều này khiến tính đặc thù, vượt trội của Luật Thủ đô dần bị thu hẹp. Trong khi đó, đất nước và Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, phát triển nhanh đi đôi với bền vững, đồng thời phải thích ứng với những biến động nhanh của thực tiễn.

Việc vận hành bộ máy chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, đi kèm với nhu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới trong các lĩnh vực như đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đặc biệt, định hướng xây dựng "không gian pháp lý đủ rộng" để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và phát huy vai trò dẫn dắt của Thủ đô đã trở thành yêu cầu xuyên suốt.

Cùng với đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô còn gắn với các định hướng chiến lược dài hạn, trong đó Hà Nội được xác định phát triển theo tầm nhìn "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm kiến tạo phát triển, giữ vai trò dẫn dắt và lan tỏa. Thành phố không chỉ là trung tâm kinh tế tổng hợp có giá trị gia tăng cao, mà còn hướng tới vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ của cả nước, từng bước kết nối khu vực và quốc tế.

"Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô không còn đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý, mà trở thành yêu cầu mang tính tất yếu, khách quan nhằm xây dựng một khuôn khổ thể chế ở tầm cao hơn, đủ mạnh để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược dài hạn" - Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu chia sẻ.

Phân quyền mạnh mẽ, tạo không gian phát triển mới

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là cách tiếp cận mới trong xây dựng thể chế. Theo đó, Hà Nội không chỉ dừng lại ở vai trò thực thi chính sách, mà được trao quyền tham gia "thiết kế chính sách" với mức độ chủ động cao hơn, phù hợp với đặc thù của một đô thị đặc biệt.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo luật là phân cấp, phân quyền toàn diện, triệt để, gắn với trách nhiệm giải trình, minh bạch và kiểm soát quyền lực, cụ thể hóa yêu cầu "Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm", nhằm tạo động lực để chính quyền thành phố chủ động hơn trong quản trị và phát triển.

Bênc cạnh đó, dự thảo luật tiếp tục khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao và tổ chức quốc tế. Đồng thời, Hà Nội được xác định là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Một điểm đáng chú ý là việc trao quyền cho chính quyền thành phố trong việc điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền khi thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật; được ban hành các biện pháp đặc thù để tổ chức thực hiện luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của cơ quan Trung ương; được thí điểm các cơ chế, chính sách mới nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" trong phát triển.

Song song với đó, dự thảo luật mở rộng thẩm quyền của Hà Nội trong nhiều lĩnh vực quan trọng như tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, chế độ thu nhập, tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao. Thành phố cũng được trao quyền chủ động hơn trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, thành lập các quỹ tài chính phục vụ đầu tư phát triển.

Đặc biệt, trong quản lý tài nguyên và tài sản công, Hà Nội được giao thẩm quyền lớn hơn trong quản lý, khai thác đất đai, tài nguyên rừng; quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư và cơ chế khai thác hạ tầng công. Đây được xem là những công cụ quan trọng để huy động nguồn lực cho phát triển.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng nhấn mạnh việc đổi mới phương thức quản trị đô thị theo hướng hiện đại, dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng dịch vụ công. Đồng thời, cho phép thành phố chủ động xây dựng các cơ chế phát triển trong các lĩnh vực then chốt như khoa học công nghệ, văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội.

Trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, Hà Nội được trao quyền chủ động hơn trong xây dựng chính sách phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, phát triển theo định hướng giao thông công cộng, cũng như cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Bên cạnh đó là cơ chế phát triển các khu kinh tế mới như khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do.

Đáng chú ý, vai trò hạt nhân, trung tâm điều phối phát triển vùng của Hà Nội cũng được khẳng định rõ hơn, với các quy định về liên kết vùng, triển khai dự án liên vùng và bảo vệ môi trường trong phạm vi rộng hơn.

Tạo động lực mới cho phát triển bền vững

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, việc tăng cường phân quyền cho Thủ đô sẽ giúp chính quyền thành phố chủ động hơn trong việc quyết định và triển khai các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đô thị, đầu tư hạ tầng và cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, cùng với việc trao quyền, dự thảo luật cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm không trái Hiến pháp, không ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Các nguyên tắc về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững và gìn giữ bản sắc văn hóa cũng được đặt ra như những điều kiện tiên quyết.

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, dự thảo luật thiết kế nhiều cơ chế đột phá nhằm xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm hàng đầu của cả nước. Thành phố được trao quyền xây dựng các chính sách đặc thù để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thu hút nhân lực chất lượng cao, phát triển các trung tâm nghiên cứu, khu công nghệ cao và hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp.

Việc phát triển mô hình quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo cũng được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho phát triển khoa học công nghệ, tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo ra các ngành kinh tế mới dựa trên tri thức.

Đối với các vấn đề "điểm nghẽn" của đô thị như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng hay quá tải hạ tầng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho hay, dự thảo luật tạo hành lang pháp lý để Hà Nội chủ động hơn trong quy hoạch, quản lý đất đai, đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực. Khi được trao thẩm quyền, thành phố có thể rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, từ đó nâng cao hiệu quả giải quyết các vấn đề bức xúc.

Cơ chế liên kết vùng cũng được nhấn mạnh nhằm giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng như giao thông, môi trường và quản lý tài nguyên. Trong đó, Hà Nội đóng vai trò trung tâm điều phối, góp phần tạo sự phát triển đồng bộ, lan tỏa trong khu vực.

Với những cơ chế, chính sách được thiết kế theo hướng vượt trội, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực mới cho sự phát triển của Hà Nội trong dài hạn. Khi luật được thông qua, Thủ đô sẽ có thêm công cụ pháp lý để khai thác hiệu quả các nguồn lực như tài sản công, đất đai, tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Quan trọng hơn, việc trao quyền chủ động trong quản trị đô thị và tổ chức thực hiện chính sách sẽ giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Minh Anh