Luật Thủ đô (sửa đổi): Mở không gian chính sách cho nông nghiệp sinh thái, đa giá trị

Mở rộng không gian phát triển nông nghiệp sinh thái

Một trong những điểm đột phá của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với quỹ đất nông nghiệp, đặc biệt là khu vực bãi sông, bãi nổi.

Theo quy định tại Điều 28, đất bãi sông không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp truyền thống mà còn được phép khai thác theo mô hình nông nghiệp sinh thái, kết hợp du lịch, giáo dục trải nghiệm. Tuy nhiên, việc sử dụng đất phải bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt các quy hoạch phòng, chống lũ, quy hoạch đê điều và các quy hoạch liên quan.

Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy phát triển: từ sản xuất đơn thuần sang nông nghiệp đa chức năng, gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị đất.

Chủ tịch UBND xã Bình Minh Nguyễn Đăng Việt nhận định, những quy định mới sẽ tạo điều kiện để các địa phương có đất vùng bãi khai thác hiệu quả lợi thế sẵn có, mở rộng không gian phát triển kinh tế, đồng thời nâng cao thu nhập cho người dân.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, dự thảo còn cho phép tồn tại một số khu dân cư hiện hữu trên bãi sông, đồng thời xây dựng công trình, nhà ở với tỉ lệ phù hợp. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm ổn định đời sống dân cư, đồng thời khai thác hợp lý tài nguyên đất đai ven sông.

Đặt nông nghiệp vào trung tâm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ mở rộng không gian đất đai mà còn tái định vị vai trò của nông nghiệp trong cấu trúc phát triển Thủ đô.

Tại Điều 3, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được xác định là một thành tố của hệ thống hạ tầng phát triển, cùng với khu công nghệ cao và khu công nghệ số tập trung. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện quan điểm đưa nông nghiệp trở thành một ngành kinh tế hiện đại, dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, cơ chế thí điểm chính sách tại Điều 9 cho phép Hội đồng nhân dân thành phố ban hành các chính sách khác với quy định hiện hành hoặc chưa được pháp luật quy định, trong đó có các mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học và công nghệ.

Cơ chế này mở ra dư địa lớn để Hà Nội thử nghiệm các mô hình nông nghiệp mới như nông nghiệp số, nông nghiệp tuần hoàn hay chuỗi giá trị tích hợp công nghệ.

Song song với đó, nguyên tắc phát triển bền vững được nhấn mạnh, hướng tới kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tạo nền tảng để nông nghiệp chuyển đổi theo hướng thân thiện môi trường, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu.

Bí thư Đảng ủy xã Tam Hưng Bùi Văn Sáng cho rằng, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ sẽ giúp các địa phương chủ động triển khai các dự án nông nghiệp ven sông, từ đó hình thành không gian xanh cho vành đai Thủ đô.

Hiệu quả của mô hình nông nghiệp công nghệ cao và đa giá trị

Không chỉ dừng ở định hướng chính sách, thực tế triển khai tại Hà Nội đã chứng minh hiệu quả của mô hình nông nghiệp công nghệ cao và đa giá trị.

Đại diện Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội) cho biết, trong năm 2025, đơn vị đã xây dựng 14 mô hình thuộc 4 nhóm mô hình khuyến khích nhân rộng, triển khai theo hướng đa dạng, phù hợp với đặc điểm từng địa phương, ứng dụng công nghệ cao và thích ứng biến đổi khí hậu.

Trong nhóm liên kết sản xuất, mô hình lúa VietGAP đạt năng suất 55–65 tạ/ha, hiệu quả kinh tế cao hơn khoảng 20%. Mô hình khoai tây chế biến mang lại lợi nhuận khoảng 110 triệu đồng/ha, trong khi gừng đạt năng suất khoảng 13 tấn/ha.

Ở nhóm rau, hoa, quả, mô hình trồng trên giá thể đạt hiệu quả 260–330 triệu đồng/ha/vụ, đồng thời kết hợp du lịch trải nghiệm với hàng chục tour tham quan. Mô hình nấm công nghiệp cho lợi nhuận lên tới 286 triệu đồng mỗi chu kỳ.

Đáng chú ý, các mô hình thích ứng biến đổi khí hậu như trồng sen giống mới đạt doanh thu trên 210 triệu đồng/ha, cùng với các giống lúa, đậu tương mới có năng suất vượt trội, đang góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sử dụng đất.

Những con số này không chỉ phản ánh hiệu quả kinh tế mà còn cho thấy tiềm năng phát triển nông nghiệp đô thị theo hướng đa giá trị là hoàn toàn khả thi, phù hợp với định hướng chính sách đang được đề xuất trong Luật Thủ đô (sửa đổi).

Cần cơ chế kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm đồng bộ

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, việc mở rộng cơ chế chính sách cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực thi.

Một số chuyên gia cảnh báo, nếu không có quy chuẩn cụ thể, việc cho phép xây dựng trên đất nông nghiệp có thể bị lợi dụng, dẫn đến tình trạng "núp bóng" sản xuất để phát triển dịch vụ hoặc thương mại.

Từ thực tiễn, ông Nguyễn Văn Hòa (xã Ba Vì) cho rằng, người dân rất mong có cơ chế để đầu tư bài bản như xây dựng nhà màng, kho bảo quản, nhưng nếu không quy định rõ ràng có thể dẫn đến tình trạng xây dựng tràn lan.

Trong khi đó, bà Phạm Thị Thu (xã Sóc Sơn) nhận định, mô hình kết hợp sản xuất và du lịch đang mang lại hiệu quả tốt, song cần phân định rõ để không biến thành kinh doanh dịch vụ thuần túy trên đất nông nghiệp.

Nhiều ý kiến từ các địa phương như Sơn Tây, Kim Anh, Trung Giã… cũng kiến nghị cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể về tỉ lệ diện tích xây dựng, loại công trình được phép triển khai, cũng như cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Đồng thời, việc thiết kế chính sách cần bảo đảm sự đồng bộ với Luật Đất đai, Luật Đê điều và các quy hoạch liên quan nhằm tránh chồng chéo và lỗ hổng pháp lý.

Định hình mô hình nông nghiệp đô thị mới

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang mở ra một không gian chính sách rộng lớn cho phát triển nông nghiệp sinh thái, đa giá trị tại Hà Nội.

Từ việc linh hoạt sử dụng đất bãi sông, thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao, đến cơ chế thí điểm chính sách và định hướng phát triển xanh, tất cả cho thấy một tư duy phát triển mới: tích hợp nông nghiệp vào hệ sinh thái đô thị hiện đại.Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, việc cân bằng giữa "mở" và "kiểm soát" sẽ là yếu tố quyết định.

Nếu được triển khai hiệu quả, Hà Nội không chỉ nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp mà còn có thể trở thành hình mẫu về nông nghiệp đô thị bền vững, góp phần lan tỏa kinh nghiệm cho cả nước trong giai đoạn phát triển mới.

Thùy Chi