Luật Thủ đô (sửa đổi): Khơi thông động lực phát triển bứt phá từ quy hoạch

Quy hoạch dẫn dắt phát triển đô thị

Trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng đô thị và năng lực cạnh tranh, việc hoàn thiện đồng bộ thể chế và quy hoạch được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các chuyên gia cho rằng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cho thấy rõ định hướng này, khi đặt quy hoạch vào vị trí trung tâm, đồng thời tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để tổ chức không gian phát triển theo tầm nhìn dài hạn.

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết, việc triển khai các nhiệm vụ quy hoạch hiện nay bám sát mục tiêu của Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII và Chương trình hành động số 02-CTr/ĐU ngày 7/1/2026 của Đảng ủy UBND thành phố.

Trong tổng thể 12 chỉ tiêu về quy hoạch, đô thị, nông thôn và môi trường, Sở được giao chủ trì thực hiện mục tiêu nâng tỉ lệ đô thị hóa lên 65-70%. Đây là chỉ tiêu có ý nghĩa quan trọng, phản ánh định hướng phát triển đô thị theo hướng hiện đại, đồng bộ và bền vững.

Để cụ thể hóa mục tiêu này, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội đã tập trung hỗ trợ chính quyền cấp cơ sở trong công tác quản lý quy hoạch, kiến trúc. Một trong những kết quả nổi bật là việc tham mưu UBND thành phố ban hành "Quy định một số nội dung về quản lý quy hoạch đô thị và nông thôn, kiến trúc trên địa bàn thành phố Hà Nội", thay thế Quyết định số 38/2023/QĐ-UBND ngày 29/12/2023, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống pháp luật hiện hành.

Bên cạnh đó, việc ban hành "Sổ tay quy hoạch" cùng với tổ chức làm việc trực tiếp tại 126 xã, phường đã góp phần tháo gỡ kịp thời những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Cách làm này không chỉ nâng cao hiệu quả triển khai mà còn tạo sự thống nhất trong quản lý quy hoạch từ cấp thành phố đến cơ sở.

"Bộ ba công cụ" tạo nền tảng phát triển dài hạn

Cùng với việc hỗ trợ cơ sở, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội đã chủ động tham mưu triển khai đồng bộ các định hướng chiến lược, trong đó nổi bật là "bộ ba công cụ" phát triển Thủ đô.

Theo đó, các nhiệm vụ được triển khai theo hướng song hành giữa hoàn thiện thể chế và thúc đẩy các dự án động lực, gắn với phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Sở đã phối hợp với các bộ, ngành tham gia xây dựng dự thảo thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Ngày 17/3/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới", tạo cơ sở chính trị quan trọng cho định hướng phát triển Thủ đô trong giai đoạn tới.

Đối với dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), văn bản này đã được báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 18/3/2026, nhận được sự đồng thuận cao và đang tiếp tục hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét.

Một nội dung mang tính nền tảng là Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Hiện nay, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đang phối hợp với các đơn vị tư vấn quốc tế đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu trình phê duyệt trong tháng 3/2026. Quy hoạch định hướng chuyển đổi mô hình phát triển từ "đơn cực" sang "đa cực, đa trung tâm", trong đó sông Hồng được xác định là trục cảnh quan chủ đạo.

Theo định hướng này, Hà Nội sẽ phát triển theo mô hình "nén - xanh", từng bước gia tăng tỉ lệ đất xây dựng đô thị. Đến năm 2045, tỉ lệ đất xây dựng đô thị dự kiến đạt khoảng 45-50% tổng diện tích tự nhiên; đến năm 2065, con số này sẽ tăng lên khoảng 55-60%. Phần diện tích còn lại, chiếm khoảng 40-45%, sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt để dành cho không gian xanh, mặt nước, hành lang thoát lũ và đất nông, lâm nghiệp.

Song song với công tác quy hoạch, Sở cũng đang phối hợp triển khai 8 dự án trọng điểm theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội, tạo động lực phát triển lâu dài cho Thủ đô.

Ông Trịnh Quang Dũng nhấn mạnh, quy hoạch hiện nay đang đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đô thị và môi trường, như nâng tỉ lệ đô thị hóa, tăng diện tích cây xanh, phát triển giao thông công cộng. Đồng thời, các mô hình phát triển mới như TOD hay "Đô thị 15 phút" cũng đang được tích hợp sâu vào các đồ án quy hoạch, hướng tới một đô thị xanh, thông minh và bền vững.

Hoàn thiện phân quyền, nâng cao hiệu quả thực thi

Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Hưng Quang, Trưởng Văn phòng Luật sư NH Quang & Cộng sự cho rằng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đưa ra nhiều chỉ tiêu có tác động sâu rộng đến công tác quy hoạch, đời sống người dân và phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, các chỉ tiêu đáng chú ý gồm: tỉ lệ vận tải hành khách công cộng tối thiểu đạt 30%; chất lượng không khí đạt tối thiểu 80% số ngày trong năm; diện tích cây xanh đạt 10m²/người. Những tiêu chí này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống mà còn tác động đến nhiều ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng đặt mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, với yêu cầu đóng góp ít nhất 8% GRDP của thành phố, qua đó tạo thêm động lực tăng trưởng mới.

Theo luật sư Nguyễn Hưng Quang, Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 đã phân quyền cho Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội một số thẩm quyền quan trọng như phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch chung. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) kế thừa những nội dung này và có điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình thực thi.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND thành phố và Chủ tịch UBND thành phố. HĐND thành phố có quyền quyết định các nội dung liên quan đến hồ sơ, chi phí, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô, cũng như quy định các nội dung về quy hoạch đô thị, nông thôn và kiến trúc.

Trong khi đó, Chủ tịch UBND thành phố có thẩm quyền phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô sau khi tham vấn ý kiến của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, cơ quan ngang bộ liên quan, đồng thời được HĐND thành phố thông qua. Ngoài ra, Chủ tịch UBND thành phố còn có trách nhiệm tổ chức kiểm kê di sản đối với các công trình trước khi thực hiện di dời cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc hoặc cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Những quy định này được đánh giá là chặt chẽ hơn, bảo đảm rõ ràng trong phân cấp, phân quyền, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức thực hiện.

Tạo dư địa phát triển mới cho Thủ đô

Có thể thấy, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện khung pháp lý mà còn hướng tới xây dựng nền tảng thể chế đồng bộ với quy hoạch. Đây là điều kiện tiên quyết để Hà Nội mở rộng không gian phát triển, khai thác hiệu quả các nguồn lực và nâng cao chất lượng đô thị.

Sự kết hợp giữa quy hoạch chiến lược, cơ chế phân quyền hợp lý và các chỉ tiêu phát triển cụ thể sẽ tạo động lực để Thủ đô phát triển theo hướng xanh, thông minh và bền vững. Đồng thời, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ trở thành "đòn bẩy" quan trọng, giúp Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm, đầu tàu phát triển của cả nước trong giai đoạn mới.

Thùy Chi