Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Kiến tạo các cực tăng trưởng, kết nối không gian phát triển

Tổ chức lại không gian để mở rộng dư địa phát triển

Phát biểu tại phiên thảo luận Tổ của Quốc hội sáng 4/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, bộ mặt Hà Nội sẽ thay đổi rất căn bản khi Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được triển khai. Theo Tổng Bí thư, quy hoạch không chỉ xác định tầm nhìn phát triển mà còn cụ thể hóa các chính sách đối với từng ngành, từng lĩnh vực.

Tổng Bí thư đề nghị Hà Nội trước hết cần chấn chỉnh, sắp xếp lại không gian trên mặt đất; quy hoạch rõ khu vực trung tâm, các đô thị vệ tinh và xây dựng kế hoạch giãn dân phù hợp. Đây được xem là những nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với quá trình phát triển lâu dài của Thủ đô trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng cao và áp lực lên hạ tầng ngày càng lớn.

Tinh thần đó được thể hiện xuyên suốt trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Quy hoạch xác định triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm, lấy chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội làm nguồn lực nội sinh, hướng tới mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các Thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc hàng đầu thế giới.

Đồng thời, quy hoạch cũng xác lập lộ trình phát triển theo các mốc năm 2035, năm 2045 và tầm nhìn sau năm 2065, bảo đảm sự phát triển liên tục, đồng bộ giữa quy hoạch không gian với quy hoạch hạ tầng, kinh tế, xã hội và môi trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, quy hoạch xác định 4 đột phá chiến lược gồm: hoàn thiện thể chế, tăng cường phân quyền; phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số với Khu công nghệ cao Hòa Lạc là hạt nhân; phát triển hệ thống hạ tầng giao thông đa tầng; đồng thời phục hồi các dòng sông theo mô hình hạ tầng tích hợp đa chức năng, góp phần cải thiện môi trường và cảnh quan đô thị.

Điểm nhấn nổi bật là việc hình thành 9 cực tăng trưởng chiến lược, 9 trung tâm lớn đa chức năng và 9 trục động lực phát triển, tạo nên cấu trúc phát triển mới của Thủ đô. Hệ thống vành đai, các trục hướng tâm và hạ tầng liên vùng được quy hoạch đồng bộ nhằm kết nối không gian kinh tế, phân bổ lại dân cư, việc làm và các nguồn lực phát triển trên phạm vi toàn thành phố.

Ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội đánh gia, mô hình phát triển hiện nay đã bộc lộ nhiều hạn chế khi các hoạt động kinh tế - xã hội tập trung quá lớn trên cùng một mặt bằng. Điều này tạo áp lực lên giao thông, hệ thống thoát nước, môi trường và làm thu hẹp dư địa phát triển. Vì vậy, việc chuyển sang mô hình phát triển đa cực, tổ chức lại không gian đô thị là yêu cầu xuất phát từ chính thực tiễn phát triển của Hà Nội.

Hạ tầng kết nối và đô thị vệ tinh tạo động lực tăng trưởng mới

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, hạ tầng giao thông được xác định là động lực quan trọng để hiện thực hóa mô hình phát triển đa cực.

Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ xây dựng mạng lưới đường sắt đa cấp theo cấu trúc "vòng và tia" với tổng chiều dài khoảng 1.200km, trong đó hệ thống đường sắt đô thị dài 979km đóng vai trò trục xương sống. Cùng với đó là phát triển các khu đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), lấy các nhà ga làm trung tâm để tổ chức không gian đô thị và sử dụng đất.

Theo ông Vũ Hồng Trường, nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội, mô hình TOD sẽ tạo sự gắn kết giữa phát triển giao thông công cộng với phát triển đô thị. Các khu vực xung quanh nhà ga sẽ được quy hoạch đồng bộ về nhà ở, thương mại, dịch vụ và việc làm, qua đó thu hút người dân sinh sống, làm việc, góp phần giãn dân khu vực trung tâm, giảm ùn tắc giao thông và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống đường sắt đô thị.

Định hướng này đang từng bước được cụ thể hóa thông qua các dự án hạ tầng trọng điểm. Sau 7 tháng khởi công, tuyến Metro số 5 Văn Cao - Hòa Lạc đã bước vào giai đoạn thi công các ga ngầm. Tuyến đường sắt đô thị dài gần 39km, có tổng mức đầu tư hơn 72.000 tỷ đồng, kết nối khu vực trung tâm với đô thị vệ tinh Hòa Lạc. Khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần giảm áp lực giao thông phía Tây, thúc đẩy phát triển giao thông công cộng và tăng cường liên kết giữa khu vực nội đô với các đô thị vệ tinh.

Song song với phát triển hạ tầng giao thông, quy hoạch cũng đặt trọng tâm vào xây dựng hệ thống đô thị vệ tinh theo mô hình đa cực, đa trung tâm. Các đô thị này được kết nối với khu vực trung tâm thông qua mạng lưới giao thông đồng bộ, tạo điều kiện phân bổ lại dân cư, việc làm và các hoạt động kinh tế, giảm áp lực lên khu vực nội đô lịch sử.

Theo quy hoạch, không gian phát triển của Hà Nội sẽ được tổ chức theo hướng đa tầng, đa lớp, khai thác đồng thời không gian ngầm, mặt đất và trên cao. Đồng thời, khu vực lõi trung tâm sẽ được tái cấu trúc theo hướng bảo tồn và phát huy các giá trị đặc trưng của Hồ Gươm, khu phố cổ, khu phố cũ và trục cảnh quan sông Hồng.

KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, việc khai thác đồng thời các lớp không gian sẽ tạo thêm dư địa phát triển trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn tạo sự gắn kết giữa phát triển hạ tầng giao thông với tổ chức không gian đô thị, mở ra điều kiện hình thành các khu vực phát triển mới.

Ở góc độ quy hoạch, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đánh giá, điểm mới quan trọng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là chuyển từ tư duy phát triển đơn cực sang đa cực, đa trung tâm; đồng thời tích hợp các lĩnh vực kinh tế, giao thông, môi trường, văn hóa, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong một quy hoạch thống nhất.

Theo các chuyên gia, khi các cực tăng trưởng, đô thị vệ tinh và hệ thống hạ tầng kết nối được hình thành đồng bộ, Hà Nội sẽ có điều kiện phân bổ lại dân cư, việc làm và các nguồn lực phát triển trên phạm vi toàn thành phố. Đây không chỉ là giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng và không gian đô thị, mà còn tạo nền tảng để Thủ đô mở rộng không gian phát triển, nâng cao sức cạnh tranh, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố kết nối toàn cầu, phát triển xanh, thông minh và bền vững trong tầm nhìn 100 năm.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ mở rộng không gian phát triển, mà còn tạo lập mô hình phát triển mới dựa trên sự kết nối giữa các cực tăng trưởng, các đô thị vệ tinh và hệ thống hạ tầng hiện đại. Từ tư duy phát triển đơn cực sang đa cực, từ mở rộng theo chiều ngang sang khai thác hiệu quả không gian đa tầng, quy hoạch hướng tới giải quyết đồng thời các bài toán về dân số, giao thông, môi trường và chất lượng sống.

Khi các định hướng quy hoạch từng bước được hiện thực hóa thông qua các dự án hạ tầng chiến lược, các trung tâm đổi mới sáng tạo và mạng lưới đô thị vệ tinh, Hà Nội sẽ có thêm dư địa để phân bổ lại dân cư, nguồn lực và các hoạt động kinh tế. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Thủ đô nâng cao năng lực cạnh tranh, phát huy vai trò là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đầu tàu phát triển của vùng Thủ đô và cả nước, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu, văn hiến, văn minh, hiện đại trong tầm nhìn 100 năm.

Thùy Chi