Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Kiến tạo nền tảng phát triển đột phá cho Hà Nội

Hà Nội giữ vai trò hạt nhân, dẫn dắt và lan tỏa phát triển toàn vùng

Trình bày định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm tại hội nghị quán triệt Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" và triển khai Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, phạm vi nghiên cứu quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với 126 xã, phường. Đồng thời, mở rộng kết nối với Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Hà Nội được xác định giữ vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng, có trách nhiệm dẫn dắt và lan tỏa phát triển toàn vùng.

Quy hoạch xác định rõ quy mô dân số theo từng giai đoạn: Đến năm 2035 khoảng 14-15 triệu người; năm 2045 khoảng 15-16 triệu người; năm 2065 khoảng 17-19 triệu người và sau đó khống chế không quá 20 triệu người để bảo đảm ngưỡng chịu tải đô thị. Tỉ lệ đất xây dựng đô thị được kiểm soát chặt chẽ, phần còn lại dành cho rừng, vành đai xanh, hành lang xanh và nêm xanh theo mô hình phát triển "nén - xanh".

Mục tiêu đặt ra là đến năm 2035, Hà Nội cơ bản trở thành thành phố "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc"; đến năm 2045 ngang tầm thủ đô các nước phát triển; đến năm 2065 và sau đó trở thành thành phố toàn cầu có chất lượng sống cao. Điểm mới là chuyển từ tầm nhìn 2065 sang tầm nhìn chiến lược 100 năm với các kịch bản phát triển theo từng giai đoạn.

Những đột phá chiến lược trong quy hoạch

Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm nêu rõ 11 nhóm định hướng đột phá, trong đó nổi bật là:

Thứ nhất, phát triển liên kết vùng theo mô hình "hạt nhân - vệ tinh", với Hà Nội là trung tâm dẫn dắt, kết nối chặt chẽ với các tỉnh trong vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Thứ hai, phát triển giao thông đường sắt đô thị làm chủ đạo, với tổng chiều dài mạng lưới Metro khoảng 1.153km, gồm: 3 tuyến đường sắt liên vùng; 2 tuyến đường sắt đô thị nhanh; 11 tuyến đường sắt đô thị; 6 tuyến đường sắt nhẹ và vận chuyển tự động.

Thứ ba, tái thiết đô thị toàn diện và có chọn lọc, bao gồm khu trung tâm, hai bên sông Hồng, khu phố cổ, phố cũ, Hồ Tây, các khu chung cư cũ và khu dân cư xuống cấp.

Thứ tư, khai thác không gian đa tầng, đặc biệt là: Không gian ngầm (tỉ lệ ngầm hóa khu vực lõi đô thị trên 40%); Không gian tầm thấp (dưới 3.000m) để phát triển kinh tế công nghệ cao.

Thứ năm, cải thiện môi trường toàn diện, với các giải pháp, bao gồm: Làm sống lại các dòng sông như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy; Chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch; Phát triển vùng phát thải thấp; Ứng dụng công nghệ xử lý rác phát điện, hướng tới không chôn lấp.

Cấu trúc đô thị được định hình theo không gian mở "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm", lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, hình thành không gian phát triển mới mang tính biểu tượng.

Quy hoạch đề xuất cấu trúc mới gồm 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực thay cho mô hình cũ. Các trục như: Nhật Tân - Nội Bài, Hồ Tây - Cổ Loa - Gia Bình, Quốc lộ 5, Quốc lộ 1A, Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 32 và trục sông Hồng được xác định vừa là trục giao thông, vừa là trục phát triển kinh tế.

Đột phá được xác định là phát triển đô thị theo mô hình TOD, lấy đường sắt đô thị làm chủ đạo, bổ sung các tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài mạng lưới metro lên khoảng 1.153km, góp phần kéo giãn dân cư nội đô, hình thành các không gian đô thị mới.

Quy hoạch cũng nhấn mạnh tái thiết đô thị khu vực trung tâm, hai bên sông Hồng, khu phố cổ, phố cũ, Hồ Tây và các khu chung cư cũ; đồng thời khai thác không gian ngầm với hệ thống bể chứa nước, thoát nước đa năng, mục tiêu ngầm hóa trên 40% khu vực lõi đô thị.

Các giải pháp môi trường như làm sống lại các dòng sông Tô Lịch, Nhuệ, Đáy; phát triển giao thông công cộng năng lượng sạch; xử lý rác thải phát điện, tái chế, không chôn lấp; mở rộng rừng, công viên rừng theo cấu trúc "Rừng trong thành phố - Thành phố trong rừng" cũng được đặt ra.

Kiến tạo động lực phát triển trong kỷ nguyên mới

Báo cáo quy hoạch nghiên cứu đồng bộ 12 lĩnh vực hạ tầng kinh tế - xã hội và hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm khi triển khai không xảy ra tình trạng "hạ tầng đi sau phát triển". Đồng thời, quy hoạch dành quỹ đất dự trữ cho các công trình trọng điểm quốc gia và nhu cầu phát triển lâu dài.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, việc thực hiện quy hoạch sẽ gắn chặt với các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô, đồng thời được cụ thể hóa bằng: Kế hoạch thực hiện quy hoạch; Chương trình phát triển đô thị; Danh mục dự án ưu tiên; Huy động nguồn lực; Ứng dụng công nghệ số trong quản lý.

Ngay sau khi được phê duyệt, thành phố sẽ xây dựng kế hoạch thực hiện, danh mục dự án ưu tiên và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát quy hoạch. Với tư duy tích hợp, dài hạn và tầm nhìn 100 năm, quy hoạch này sẽ mở ra không gian phát triển bền vững cho Thủ đô trong nhiều thế hệ tiếp theo. Bên cạnh đó, quy hoạch được kỳ vọng sẽ tạo lập một cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ, từ đó huy động hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy liên kết vùng và đưa Thủ đô phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Thùy Chi