Tạo 'đòn bẩy' pháp lý đột phá cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Tháng 6/2026, Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội đã ký ban hành các nghị quyết then chốt về lĩnh vực khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST). Đây được xem là bước đi quyết liệt nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, đồng thời tạo không gian pháp lý cho các mô hình kinh doanh, công nghệ mới phát triển.

"Sandbox" – Không gian cho những ý tưởng táo bạo

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại Thủ đô. Trong bối cảnh nhiều công nghệ và dịch vụ mới xuất hiện nhưng pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh, Hà Nội đã chủ động tạo ra "không gian an toàn" để thử nghiệm.

Nghị quyết này không chỉ đưa ra các tiêu chí và phạm vi thử nghiệm khắt khe để kiểm soát rủi ro mà còn đi kèm những chính sách hỗ trợ tài chính mạnh mẽ, từ 50% đến 100% kinh phí tùy hạng mục. Đặc biệt, các dự án thử nghiệm thành công sẽ được thành phố ưu tiên đặt hàng, mua sắm từ ngân sách và hỗ trợ phát triển thị trường, giúp doanh nghiệp rút ngắn con đường từ phòng thí nghiệm ra thực tế.

Phát triển hạ tầng dùng chung: Xóa bỏ sự đầu tư tản mạn

Dù sở hữu tiềm lực khổng lồ với khoảng 2.300 tổ chức KHCN và hơn 65% nhà khoa học đầu ngành, nhưng hạ tầng nghiên cứu của Hà Nội vẫn bị đánh giá là thiếu đồng bộ, đầu tư còn tản mạn. Để khắc phục, Nghị quyết về chính sách ưu đãi phát triển hạ tầng đã xác lập cơ chế hỗ trợ trực tiếp để hình thành các hạ tầng KHCN dùng chung.

Theo đó, thành phố sẽ hỗ trợ từ 30% đến 100% chi phí đầu tư và vận hành trong 3 năm đầu cho các phòng thí nghiệm, trung tâm R&D, và sàn giao dịch công nghệ. Chính sách này nhằm giảm gánh nặng chi phí cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời thúc đẩy sự liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để khai thác hiệu quả tài sản công.

Đổi mới cơ chế tài chính: Lấy sản phẩm làm trung tâm

Nhằm khắc phục tình trạng nghiên cứu xong rồi "đắp chiếu", Nghị quyết về thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đã thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý theo hướng "đặt hàng - giao nhiệm vụ - hỗ trợ thực hiện - chuyển giao kết quả".

Điểm đột phá nằm ở cơ chế khoán kinh phí theo kết quả đầu ra. Các nhà khoa học sẽ được quyền chủ động hơn khi phần kinh phí khoán chưa sử dụng hết sẽ không bị thu hồi. Thành phố cũng cam kết hỗ trợ tối đa 100% kinh phí mua sắm, vận hành máy móc cho các nhiệm vụ trọng điểm và hỗ trợ tới 50% chi phí chuyển giao công nghệ. Một cơ chế nhân văn khác là việc thu hồi các kết quả nghiên cứu không được ứng dụng để chuyển giao không bồi hoàn cho các tổ chức khác có năng lực khai thác, tránh lãng phí chất xám.

Chuẩn hóa định mức chi để minh bạch hóa hoạt động

Để các chính sách trên đi vào cuộc sống một cách đồng bộ, HĐND Thành phố cũng đã ban hành định mức chi quản lý hoạt động KHCN và ĐMST có sử dụng ngân sách. Với tổng nhu cầu kinh phí dự kiến khoảng 64,9 tỷ đồng/năm, nghị quyết này thiết lập một hệ thống định mức chi thống nhất, minh bạch cho cả cấp Thành phố và cấp xã.

Việc cho phép các cấp xã và tổ chức KHCN tự chủ, linh hoạt trong việc xây dựng mức chi phù hợp với khả năng ngân sách sẽ giúp các hoạt động hội đồng, thẩm định, thuê chuyên gia được triển khai nhanh chóng và chuyên nghiệp hơn.

4 Nghị quyết mới này không chỉ là sự cụ thể hóa Luật Thủ đô mà còn là lời khẳng định về tầm nhìn của Hà Nội trong việc lấy KHCN làm động lực tăng trưởng chính. Khi các rào cản về thủ tục và tài chính dần được gỡ bỏ, Thủ đô sẽ là nơi hội tụ của những dự án ĐMST chất lượng cao, giải quyết trực tiếp các bài toán lớn về môi trường, giao thông và phát triển kinh tế của Thành phố.

Minh Anh