Từ ‘đất trăm nghề’ đền làng nghề xanh, làng nghề số

Theo thống kê, thành phố Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề; trong đó có 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống được công nhận. Đây là nguồn lực kinh tế quan trọng, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động nông thôn, đồng thời lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội.

Chuyển đổi xanh-yêu cầu cấp thiết

Nhiều năm qua, ô nhiễm môi trường là một trong những thách thức lớn đối với các làng nghề. Các ngành nghề như chế biến nông sản, cơ khí, gỗ mỹ nghệ, dệt nhuộm hay tái chế nguyên liệu phát sinh lượng lớn chất thải, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường và đời sống người dân.

Trước thực trạng đó, Hà Nội xác định phát triển làng nghề gắn với bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trọng tâm. Thành phố đã khuyến khích các cơ sở sản xuất đổi mới công nghệ, sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường, đầu tư hệ thống xử lý khí thải, nước thải và áp dụng quy trình sản xuất sạch hơn. Nhiều làng nghề đã từng bước thay thế thiết bị tiêu tốn năng lượng bằng máy móc hiện đại, tiết kiệm điện năng và giảm phát thải.

Theo "Đề án tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050", Thành phố hướng tới xây dựng mô hình làng nghề xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Thành phố xác định 11 nhóm giải pháp trọng tâm như: Quy hoạch làng nghề, hoàn thiện chính sách hỗ trợ bảo vệ môi trường, phát triển cụm công nghiệp làng nghề, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và tăng cường xã hội hóa nguồn lực xử lý ô nhiễm...

Đồng thời, đẩy mạnh đánh giá mức độ ô nhiễm tại các làng nghề, đã xác định được 60 làng nghề ô nhiễm môi trường cần xử lý theo lộ trình đến năm 2030; 16 làng nghề ô nhiễm có dấu hiệu mai một cần xử lý môi trường kết hợp khôi phục sản xuất.

Giải pháp quan trọng khác là đầu tư hạ tầng xử lý nước thải. Hiện đã có 17 làng nghề thuộc phạm vi thu gom, xử lý nước thải của 9 dự án, nhà máy xử lý nước thải tập trung; 188 làng nghề có hệ thống thoát nước tập trung.

Ngoài ra, nhiều dự án xử lý nước thải quy mô lớn đang được đẩy nhanh tiến độ. Khi hoàn thành, các công trình này sẽ góp phần thu gom, xử lý nước thải cho nhiều khu vực làng nghề, giảm áp lực ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư…

Đây được xem là hướng đi quan trọng để các làng nghề nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Với những giải pháp đồng bộ đang được triển khai, Hà Nội kỳ vọng sẽ từng bước cải thiện môi trường tại các làng nghề, hướng tới mô hình sản xuất xanh, bền vững.

Chuyển đổi số mở rộng thị trường tiêu thụ

Bên cạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đang trở thành động lực mới giúp các làng nghề thay đổi phương thức sản xuất và kinh doanh.

Những năm gần đây, nhiều cơ sở sản xuất tại các làng nghề truyền thống như gốm sứ, mây tre đan, sơn mài, thêu ren hay đồ gỗ mỹ nghệ đã đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng phần mềm quản lý đơn hàng, thanh toán không dùng tiền mặt, livestream bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội và triển khai mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm.. .Hoạt động bán hàng trực tuyến không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn giảm đáng kể chi phí trung gian.

Không chỉ đổi mới khâu tiêu thụ, nhiều làng nghề còn từng bước ứng dụng công nghệ vào sản xuất theo hướng xanh và thông minh. Các cơ sở đầu tư máy móc tiết kiệm năng lượng, cải tiến lò nung, hệ thống sấy, chiếu sáng và thiết bị sản xuất có hiệu suất cao nhằm giảm chi phí vận hành và phát thải môi trường…

Theo kế hoạch phát triển thương mại điện tử của Thành phố, Hà Nội tiếp tục thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề thông qua các nền tảng số, đồng thời tăng cường giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới. Thành phố cũng đặt mục tiêu duy trì vị thế nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số thương mại điện tử, tạo nền tảng thuận lợi cho các làng nghề tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.

Các chương trình đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ xây dựng website, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, thanh toán không dùng tiền mặt và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số đang được triển khai rộng rãi tại nhiều địa phương có làng nghề. Qua đó, người sản xuất từng bước thay đổi tư duy kinh doanh, chuyển từ bán sản phẩm sang xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị sản phẩm.

Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là con đường phát triển lâu dài đối với làng nghề Hà Nội. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về môi trường, nguồn gốc xuất xứ và phát triển bền vững.

Với lợi thế là địa phương có số lượng làng nghề lớn nhất cả nước, cùng hệ thống chính sách hỗ trợ ngày càng hoàn thiện, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để đưa các làng nghề truyền thống chuyển mình mạnh mẽ. Từ những cơ sở sản xuất mang đậm dấu ấn thủ công, các làng nghề đang từng bước trở thành những trung tâm sản xuất hiện đại, xanh và thông minh, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới.

Bích Phương