Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội: Không để xảy ra lạm thu trường học

Thực hiện Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học mới, Hà Nội thể hiện quyết tâm cao độ trong việc thiết lập kỷ cương tài chính học đường.

Trao đổi về vấn đề nóng này với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, PGS.TS Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, quan điểm nhất quán và triệt để là kiểm soát từ trước khi thu, công khai trong quá trình thu và hậu kiểm đến cùng. Đây được coi là giải pháp then chốt nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi của học sinh.

Bộ lọc "6 rõ" và 3 nhóm khoản thu ngăn lạm thu từ gốc

Để hiện thực hóa quyết tâm ngăn chặn lạm thu một cách triệt để, Sở GDĐT Hà Nội đã ban hành Công văn số 4383/SGDĐT-KHTC ngày 22-8-2026 hướng dẫn chi tiết công tác quản lý thu, chi năm học 2026-2027. Điểm cốt lõi của hướng dẫn này là phân định rạch ròi các khoản tiền trường thành 3 nhóm danh mục rõ ràng, tránh tình trạng mập mờ, chồng chéo. Đó là các khoản thu theo quy định của pháp luật; Các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục theo danh mục, mức thu và cơ chế quản lý do cơ quan có thẩm quyền quy định; Các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện.

Bên cạnh đó, Giám đốc Sở GDĐT đã yêu cầu mọi cơ sở giáo dục trên địa bàn phải rà soát chặt chẽ từng khoản thu dựa trên nguyên tắc "6 rõ" nghiêm ngặt. Cụ thể là rõ căn cứ pháp lý; rõ thẩm quyền quyết định; rõ đối tượng; rõ mức thu; rõ mục đích sử dụng; rõ trách nhiệm công khai và quyết toán.

Người đứng đầu ngành Giáo dục Hà Nội nhấn mạnh, khoản thu nào chưa có đủ căn cứ pháp lý, chưa đúng thẩm quyền được giao hoặc chưa thực hiện công khai đầy đủ thông tin thì tuyệt đối không tổ chức thu. Quy tắc này thiết lập một bộ lọc pháp lý mạnh mẽ ngay tại các nhà trường, chủ động ngăn chặn các ý định tự ý đặt ra các khoản thu ngoài danh mục cho phép. Đồng thời, thành phố cũng phối hợp xây dựng Nghị quyết quy định các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục - đào tạo tại cơ sở giáo dục công lập để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng, địa phương trên địa bàn.

Thực chất của sự "tự nguyện" và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Một trong những nội dung dễ biến tướng nhất hiện nay là các khoản tài trợ và đóng góp tự nguyện. PGS.TS Nguyễn Văn Hiền khẳng định, đối với các khoản đóng góp này, nguyên tắc quan trọng và bất di bất dịch là sự tự nguyện phải được thực chất. Nhà trường tuyệt đối không được quy định mức đóng tối thiểu, mức bình quân, hay áp chỉ tiêu đóng góp theo lớp bằng bất kỳ hình thức nào tạo áp lực buộc phụ huynh phải nộp. Đặc biệt, các khoản tài trợ không được gắn liền với công tác tuyển sinh, đánh giá kết quả học tập hay hạn chế quyền tham gia các hoạt động giáo dục của học sinh. Phụ huynh hoàn toàn có quyền đồng ý hoặc từ chối đóng góp mà không phải chịu bất kỳ sức ép tinh thần nào.

Song song với việc siết chặt quy trình, Hà Nội đặc biệt đề cao vai trò và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Hiệu trưởng các trường không chỉ là người ký duyệt các thông báo thu chi, mà phải chịu trách nhiệm giải thích rõ những câu hỏi trọng tâm như: Thu khoản gì? Căn cứ vào đâu? Sử dụng vào việc gì? Kết quả mang lại cho học sinh là gì?

Sự công khai, minh bạch không thể chỉ dừng lại ở việc thông báo bảng mức thu vào đầu năm học mà phải được thực hiện xuyên suốt. Trước khi thu, trường phải công khai căn cứ, đối tượng và phương án sử dụng. 

Trong quá trình thực hiện, phải minh bạch số đã thu, số đã chi và số dư. Khi kết thúc năm học, nhà trường bắt buộc phải quyết toán rõ ràng, công khai kết quả thực hiện, tài sản được hình thành và có phương án xử lý cụ thể đối với phần kinh phí còn dư thừa. 

Các cơ sở giáo dục cũng có nghĩa vụ phải công khai cam kết chất lượng giáo dục, điều kiện đảm bảo chất lượng cùng thu chi tài chính theo đúng quy định của Bộ GDĐT.

Sở GDĐT Hà Nội cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, UBND các xã, phường, tăng cường công tác hậu kiểm, tập trung vào những đơn vị có dấu hiệu rủi ro cao và tổ chức kiểm tra đột xuất ngay khi nhận phản ánh. Ngành Giáo dục công khai số điện thoại đường dây nóng, đầu mối tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định để tiếp nhận và xử lý kịp thời, rõ trách nhiệm.

"Kỷ cương phải bắt đầu từ người đứng đầu. Hiệu trưởng và thủ trưởng cơ quan quản lý trực tiếp sẽ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trong phạm vi được giao nếu để xảy ra sai phạm lạm thu.", PGS.TS Nguyễn Văn Hiền nhấn mạnh.

Minh Anh