Hà Nội đặt hàng nhiệm vụ khoa học, tháo gỡ điểm nghẽn giữa nghiên cứu và thực tế

Phiên đặt hàng đã đánh dấu bước đổi mới tư duy quản lý quan trọng: chuyển từ "bàn tên nhiệm vụ" sang "xuất phát từ bài toán thực tiễn", mở ra mô hình hợp tác hiệu quả nhằm đưa khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển trực tiếp cho Thủ đô.

Nhu cầu lớn nhưng thiếu "địa chỉ gặp nhau"

Phát biểu tại Phiên đặt hàng đầu tiên được tổ chức sáng nay 25/9, Giám đốc Sở Khoa học và công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết, qua khảo sát thực tế tại các làng nghề truyền thống như Bát Tràng, Vạn Phúc, Chuyên Mỹ hay Sơn Đồng, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội nhận thấy các cơ sở sản xuất có tay nghề cao và sản phẩm phong phú nhưng còn nhiều công đoạn công nghệ có thể can thiệp để nâng cao giá trị và thiết kế.

Ngược lại, tại các viện nghiên cứu và trường đại học, nhiều ý tưởng và kết quả nghiên cứu tiềm năng lại rơi vào cảnh "cất tủ" vì thiếu nơi ứng dụng và môi trường kiểm chứng. Trong khi đó, các hiệp hội doanh nghiệp chỉ ra nhiều điểm nghẽn chung mà hàng loạt thành viên cùng gặp phải.

Như vậy, nhu cầu ứng dụng và năng lực giải quyết đều tồn tại, nhưng hai bên chưa thể gặp nhau ở một "bài toán đủ rõ" có người thử nghiệm và tiếp nhận kết quả. Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước đòi hỏi một sự thay đổi cơ bản trong tư duy điều hành. Trước khi bàn đến tên nhiệm vụ, quản lý nhà nước phải đặt ra các câu hỏi cốt lõi: Ai đang vướng, vướng ở khâu nào, thiệt hại hoặc cơ hội kinh tế ra sao, cần sản phẩm gì để tháo gỡ. Nếu thị trường đã có giải pháp phù hợp thì tiến hành kết nối chuyển giao; chỉ khi công nghệ hiện hữu chưa đáp ứng mới xác định phần việc cần nghiên cứu, hoàn thiện.

Đặt hàng theo hướng tiếp nhận và quy trình đối thoại trực tiếp

Tại phiên đặt hàng, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã định hình hai hướng tiếp nhận đề xuất bài toán. Hướng thứ nhất là đi từ 30 bài toán lớn của Thành phố đã được ban hành theo Quyết định số 1193/QĐ-UBND. Các doanh nghiệp, hiệp hội phối hợp cùng viện, trường đối chiếu năng lực để cùng giải quyết, đơn cử như bài toán xử lý ô nhiễm nước sông hồ tại chỗ phục vụ phát triển kinh tế tuần hoàn và sinh thái.

Hướng thứ hai là xuất phát từ nhu cầu chung của cộng đồng doanh nghiệp và hiệp hội. Ví dụ như nhu cầu xây dựng công cụ hỗ trợ thiết kế mẫu, số hóa hoa văn truyền thống cho các làng nghề, trong đó xác định rõ bên cung cấp dữ liệu, đơn vị thử nghiệm và cơ chế chia sẻ chi phí.

Ttrong 150 phút, phiên đặt hàng được thiết kế theo trình tự 4 bước: Doanh nghiệp nêu bài toán trước, Nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ trả lời. Các bên đối thoại trực tiếp. Sở chốt hướng xử lý, phân công cán bộ theo dõi và ấn định thời hạn.

Doanh nghiệp đã trình bày ngắn gọn, đi thẳng vào phiếu bài toán, lượng hóa điểm nghẽn và nêu rõ khả năng đối ứng nhà xưởng, dữ liệu, tài chính. Các đơn vị công nghệ trả lời chính xác công nghệ giải quyết được khâu nào, mức độ sẵn sàng (TRL) ra sao và cam kết làm ra sản phẩm kiểm chứng trong 3 đến 6 tháng. 

Theo Sở KH&CN Hà Nội, mục tiêu của phiên số 1 là làm rõ 5–7 phiếu bài toán, kết nối đối tác cho 3–5 bài toán và chọn 2–3 nội dung đủ căn cứ để lập hồ sơ nhiệm vụ.

Bức tranh đa dạng từ các đề bài thực tế và giải pháp công nghệ

Danh mục bài toán do các doanh nghiệp và hiệp hội gửi và một số bài toán giải pháp trình bày tại Phiên đặt hàng sáng nay cho thấy tính đa dạng, cấp bách trên nhiều lĩnh vực then chốt của Thủ đô như hạ tầng đô thị; Lĩnh vực chuyển đổi số, kinh tế số & hạ tầng thông minh, và lĩnh vực thể chế, đo lường & phát triển hệ sinh thái ĐMST,

Lĩnh vực hạ tầng đô thị, môi trường & phòng cháy chữa cháy (PCCC)

Đối với xử lý rác thải đô thị,  Công ty CP Công nghệ Môi trường ARC-V đề xuất thử nghiệm sandbox mô hình kinh tế tuần hoàn xử lý rác thải sinh hoạt hỗn hợp (khoảng 8.000 tấn/ngày tại Hà Nội) bằng công nghệ sinh học Ruồi Lính Đen kết hợp nhiên liệu rắn SynCoal. Giải pháp hướng tới tiêu chuẩn "zero-landfill", biến rác thành phân bón organic, đạm côn trùng và nhiên liệu sinh học.

Liên quan đến giải pháp chống ngập đô thị IWN, Công ty CP Công nghệ Nhiệt Mặt Trời đưa ra giải pháp "Mạng giếng liên thông" (Interconnected Well Network) ứng dụng nguyên lý "Hội tụ đa hướng – Bơm sớm". Hệ thống giếng ngầm liên thông này hoạt động như các điểm xả áp thủy lực tại nguồn, điều phối nước tự chảy dưới lòng đất trước khi quá tải cống mặt đường, giúp giải quyết nạn ngập cục bộ mà không cần quỹ đất quá lớn.

Trong thiết bị PCCC và cứu nạn chuyên dụng, tập đoàn Ô tô Hiệp Hòa cam kết tự đối ứng 100% kinh phí R&D để chế tạo chuỗi 7 sản phẩm cơ khí công nghệ cao: xe thang cứu nạn 10–12m tiếp cận ngõ hẹp dưới 3m trong "5 phút vàng"; robot chữa cháy điều khiển từ xa chịu nhiệt độ cao; xe chữa cháy mini; xe chữa cháy cần vươn đa khớp 16,5m; cụm bơm chìm chống ngập cơ động; hệ thống bọt khí nén CAFS tiết kiệm 70–90% nước; và cụm bơm ly tâm 2 tầng áp suất cao.

Lĩnh vực chuyển đổi số, kinh tế số & hạ tầng thông minh

Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông đề xuất nhiệm vụ phát triển hệ thống đèn LED Hybrid (điện lưới – năng lượng mặt trời) tích hợp IoT và thuật toán AI quản lý tập trung kết nối Trung tâm điều hành thông minh (IOC). Dự án có tổng kinh phí 4 tỷ đồng, trong đó Rạng Đông tự đối ứng 52%.

Công ty LOUDIO trình bày giải pháp sandbox thử nghiệm Nền tảng âm nhạc tương tác Cloud Streaming BGM cho hơn 15.000 cơ sở F&B, khách sạn và phố đi bộ. Nền tảng giúp chuẩn hóa 100% bản quyền âm nhạc thương mại số, đồng thời tăng 18–22% thời gian lưu trú của du khách.

EVNHANOI công bố kết quả đề tài ứng dụng mạng học sâu Seq2Seq + LSTM + Attention kết hợp Big Data dự báo phụ tải điện đa bước 24–48 giờ, nâng độ chính xác lên 95% và hạ sai số MAPE xuống dưới 5%.

Công ty WINTECH đề xuất "Nền tảng truy xuất nguồn gốc số Hà Nội" theo chuẩn GS1/EPCIS kết hợp chữ ký số chống giả cho 81.000 cơ sở thực phẩm. Công ty LEAD ON mang đến nền tảng GRC số hóa quy trình đánh giá chuẩn ISO (ISO 9001, 27001, 22301) cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Lĩnh vực thể chế, đo lường & phát triển hệ sinh thái ĐMST

Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia đề xuất 4 nhiệm vụ lớn: Xây dựng Bộ chỉ số giám sát Khởi nghiệp sáng tạo Thủ đô (HIEMI) giai đoạn 2026–2030 (kinh phí 5 tỷ đồng); Nâng cao năng lực khu vực tư nhân trong ươm tạo và gọi vốn; Phát triển mô hình kinh tế đêm thông minh; và Khung năng lực Nhà sáng lập Thủ đô (Hanoi Founder Competency Framework & Chỉ số FRI).

DCInvest giới thiệu mô hình HGO vận hành vòng kín nguồn lực đổi mới sáng tạo và Nền tảng CareConnect360 quản lý sức khỏe toàn diện cấp xã/phường chuẩn HL7 FHIR liên thông VNeID và BHYT. Trung tâm Hỗ trợ phát triển Phụ nữ Hà Nội đề xuất 7 nền tảng số hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, số hóa du lịch làng nghề AR/VR và đào tạo kỹ năng AI.

Kiến nghị thể chế từ VINASA: Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) đóng góp 8 nhóm giải pháp, nổi bật là quy trình liên thông Challenge -> Solution -> Sandbox -> Procurement -> Scale và thành lập "Tech Business One-Stop Desk" tại Sở Khoa học và Công nghệ.

Phát biểu kết luận phiên đặt hàng lần thứ nhất, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang khẳng định nguyên tắc xử lý nhất quán: "Tên một nhiệm vụ chưa chứng minh được sự cần thiết phải đặt hàng; ngược lại, một bài toán chưa có sẵn lời giải vẫn phải được tiếp tục làm rõ".

Sở Khoa học và Công nghệ thống nhất giao các phòng chuyên môn (Phòng KHCN, Phòng ĐMST, Phòng KTS) phân luồng toàn bộ hồ sơ nhận được theo 4 nhóm bản chất. Theo đố, đối với nhóm giải pháp đã có sẵn, Trung tâm Giao dịch và Phát triển công nghệ hỗ trợ kết nối, thử nghiệm và chuyển giao. Với nhón công nghệ còn thiếu hoặc chưa đạt chỉ tiêu sẽ đưa vào danh mục nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Đối với nhóm mô hình/giải pháp mới cần áp dụng sẽ xem xét theo hướng nhiệm vụ đổi mới sáng tạo

Nhóm vướng mắc rào cản pháp lý sẽ đánh giá điều kiện áp dụng cơ chế Thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) về phạm vi, thời hạn, rủi ro và trách nhiệm giám sát.

Phiên đặt hàng nhiệm vụ khoa học và công nghệ Phiên số 1 đã chứng minh một bước tiến thực chất trong việc kéo gần khoảng cách giữa quản lý nhà nước, giới nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp tại Hà Nội. Bằng cách lấy bài toán thực tiễn của doanh nghiệp làm trung tâm, Hà Nội đang từng bước biến các cơ chế chính sách đặc thù từ Luật Thủ đô thành động lực tăng trưởng mạnh mẽ, đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột phát triển vững chắc cho Thủ đô trong giai đoạn mới.

Minh Anh