Luật Thủ đô (sửa đổi): Khơi thông nguồn lực, tạo đột phá để Hà Nội vươn tầm trong kỷ nguyên mới

Để làm rõ hơn lộ trình thực thi và những kỳ vọng từ đạo luật lịch sử này, phóng viên Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng.

Tầm nhìn chiến lược và sự đồng thuận lịch sử

Thưa Chủ tịch, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua với tỉ lệ tán thành rất cao. Theo ông, điều này phản ánh mong muốn gì của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với Thủ đô?

Chủ tịch Vũ Đại Thắng: Trước hết, thay mặt chính quyền Thành phố, tôi trân trọng cảm ơn sự quan tâm sát sao của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành, địa phương cùng sự đóng góp tâm huyết của các chuyên gia và cử tri cả nước. Sự đồng thuận rất cao tại Quốc hội không chỉ là một con số, mà là minh chứng cho khát vọng chung về một Thủ đô phát triển xứng tầm, đủ sức dẫn dắt và lan tỏa cho cả nước.

Luật Thủ đô được ban hành là kết quả của một quyết tâm chính trị mạnh mẽ, nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội - thành phố "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", vươn tầm khu vực và thế giới theo đúng tinh thần Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới và Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Điểm đột phá cốt lõi của đạo luật này chính là tư duy phân cấp, phân quyền triệt để. Hà Nội giờ đây có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện đối với vận mệnh phát triển của chính mình.

Khơi thông "điểm nghẽn" bằng 190 thẩm quyền đặc thù

Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này giao cho Hà Nội hơn 190 thẩm quyền đặc thù, theo ông đâu là những nhóm chính sách được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" mạnh mẽ nhất cho sự phát triển của Thành phố?

Chủ tịch Vũ Đại Thắng: Hơn 190 thẩm quyền này bao phủ toàn bộ các lĩnh vực quan trọng, giúp tháo gỡ những "điểm nghẽn" thể chế bấy lâu nay. Chúng tôi tập trung vào các nhóm đột phá sau:

Thứ nhất là tự chủ về tổ chức bộ máy và con người. Hà Nội được quyền chủ động quyết định biên chế cho cả hệ thống chính trị. Đặc biệt, người trực tiếp sử dụng công chức sẽ có quyền tự tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá cán bộ. Thành phố cũng có cơ chế đặc thù để thuê và sử dụng những người đứng đầu ưu tú cho các đơn vị sự nghiệp công và doanh nghiệp nhà nước – một sự thay đổi căn bản trong quản trị công.

Thứ hai là thẩm quyền lập pháp đặc thù. Thành phố được phép ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thi hành luật hoặc thậm chí ban hành các quy định thí điểm đối với những vấn đề thực tiễn yêu cầu mà pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể. Điều này cho phép Hà Nội linh hoạt xử lý các bài toán đặc thù của đô thị lớn.

Thứ ba là quản lý tài nguyên và quy hoạch đô thị. Hà Nội được trao quyền tự quyết trong quản lý rừng, nguồn nước và thực hiện các biện pháp tái điều chỉnh đất đai, bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Đặc biệt, việc được chủ động xây dựng cơ chế phát triển đô thị xanh, thông minh và mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) sẽ là chìa khóa để tái thiết và hiện đại hóa không gian Thủ đô.

Thứ tư là đòn bẩy tài chính và đầu tư. Thành phố được tự chủ trong cơ cấu thu chi ngân sách, lập các quỹ tài chính và có thẩm quyền phê duyệt các dự án đầu tư lớn. Luật mở ra các phương thức hợp tác công - tư (PPP) và cơ chế khai thác tài sản công mới, giúp khơi thông tối đa nguồn vốn xã hội để phát triển hạ tầng và an sinh.

Cơ chế bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm"

Một điểm rất mới trong Luật Thủ đô là cơ chế bảo vệ cán bộ. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về nội dung này?

Chủ tịch Vũ Đại Thắng:  Khi triển khai thực hiện các chính sách đột phá trong Luật Thủ đô có thể có những cán bộ có tâm lý e ngại. Vì vậy, Luật đã quy định rõ việc loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý cho những người tham gia xây dựng và thi hành Luật trong trường hợp họ thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, vì lợi ích chung và không vụ lợi, ngay cả khi có thiệt hại xảy ra.

Cơ chế này sẽ là "lá chắn" vững chắc giúp đội ngũ cán bộ, công chức tự tin, đổi mới sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để Thành phố thu hút, trọng dụng những chuyên gia, nhà khoa học và nhân tài có tâm huyết cùng tham gia vào công cuộc quản lý và phát triển Thủ đô.

Kiểm soát quyền lực: "5 rõ" và trách nhiệm giải trình

Được trao thẩm quyền lớn hơn, Hà Nội sẽ làm gì để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả khi thực thi các quyền đặc thù này. thưa ông?

Chủ tịch Vũ Đại Thắng: Quan điểm của chúng tôi rất rõ ràng: Phân quyền mạnh phải đi đôi với trách nhiệm giám sát và kiểm soát quyền lực đồng bộ. Thành phố sẽ thực hiện nghiêm quy định về phòng chống tham nhũng, lãng phí và cá thể hóa trách nhiệm cá nhân theo tinh thần Nghị quyết 02-NQ/TW.

Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được ban hành với sự phân cấp, phân quyền mạnh cho Thủ đô là thể hiện sự tin tưởng, giao phó trách nhiệm cho chính quyền thành phố trong việc chủ động trong việc xây dựng, quản lý, phát triển Thủ đô. Việc phân cấp, phân quyền mạnh cho Thủ đô cũng đi liền với trách nhiệm giám sát, kiểm tra của các cơ quan và trách nhiệm giải trình của các cấp chính quyền thành phố trong triển khai thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô (sửa đổi).

Đồng thời, bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc. Vì vậy, để các cơ chế chính sách trong Luật Thủ đô (sửa đổi) được thực thi đúng, hiệu quả và minh bạch đòi hỏi các cấp chính quyền, các tổ chức, cá nhân phải tuân thủ nghiêm Luật, các văn bản hướng dẫn thi hành cùng với hệ thống pháp luật chung.

Để bảo đảm minh bạch, Hà Nội triển khai 5 nhóm giải pháp thực thi, bao gồm: (1) Xác định "5 rõ": Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm và rõ sản phẩm. (2) Kiểm tra thường xuyên: Kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. (3) Thanh tra nghiêm minh: Xử lý quyết liệt các vi phạm trong xây dựng và phát triển Thủ đô. (4) Công khai tối đa: Minh bạch thông tin về quỹ đất, dự án đầu tư và thủ tục hành chính để nhân dân giám sát. (5) Chấp hành giám sát trung ương: Nghiêm túc thực hiện các báo cáo, kiểm tra của các cơ quan Trung ương.

Vai trò dẫn dắt và sứ mệnh "Thiết kế chính sách"

Theo ông, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ định vị vai trò của Hà Nội như thế nào trong chiến lược phát triển quốc gia giai đoạn tới?

Chủ tịch Vũ Đại Thắng: Với vị thế là "trái tim của cả nước", Hà Nội không chỉ thụ hưởng chính sách cho riêng mình. Luật đã định vị Thủ đô không chỉ là đơn vị "thực thi chính sách" mà còn được giao vai trò "thiết kế chính sách" ở tầm cao hơn.

Không chỉ phân quyền, phân cấp cho Thủ đô những nội dung cụ thể mà còn phải phân quyền để Thủ đô ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế, dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.

Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng quy định thành phố được thí điểm cơ chế, chính sách khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định, thể hiện mức độ trao quyền đặc thù cho Thủ đô nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới. Đây là cơ sở để Hà Nội đi đầu trong đổi mới chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.

Việc thí điểm các mô hình quản trị mới, kinh tế số, nông nghiệp công nghệ cao hay các phương thức huy động nguồn lực hiện đại tại Hà Nội sẽ tạo ra những bài học thực tiễn để nhân rộng ra cả nước. Hà Nội phát triển bền vững, giữ gìn được bản sắc chính là tiền đề để thúc đẩy sự phát triển của Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Xin ông cho biết Hà Nội đã chuẩn bị những giải pháp gì để  bảo đảm không bỏ lỡ"cơ hội vàng" này?

Chủ tịch Vũ Đại Thắng: Mặc dù Luật Thủ đô (sửa đổi) đến đầu tháng 7/2026 mới có hiệu lực toàn diện, nhưng một số quy định về tổ chức bộ máy đã có hiệu lực ngay khi Luật được thông qua. Chúng tôi xác định, Luật Thủ đô (sửa đổi) mới chỉ là quy định khung, còn vận hành được là những cơ chế, chính sách trong Luật khi được Trung ương phân quyền phải được thể chế hóa chi tiết cụ thể.

Thành phố Hà Nội đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp. Cụ thể: 

Đã rà soát hơn 150 nội dung cần quy định chi tiết, trong đó hơn 110 nội dung đã được chuẩn bị sẵn sàng dự thảo để ban hành ngay khi đủ điều kiện. HĐND Thành phố sẽ tổ chức các kỳ họp chuyên đề để thông qua các văn bản thi hành theo lộ trình: "Cái gì rõ làm ngay, cái cần nghiên cứu sâu sẽ làm có lộ trình";

Chuẩn bị đầy đủ về tài chính và con người để triển khai các chính sách mới. Thành phố cũng tích cực mời các chuyên gia, nhà khoa học tham gia vào quá trình xây dựng văn bản hướng dẫn;

Tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa Thành ủy - HĐND - UBND - Mặt trận Tổ quốc để đảm bảo sự đồng thuận cao nhất trong quá trình thực hiện.

Có thể nói, Hà Nội đang đứng trước một chương mới của lịch sử. Chúng tôi cam kết sẽ sử dụng hiệu quả những cơ chế vượt trội này để biến những kỳ vọng của Quốc hội và nhân dân thành những thành quả thực tế, hiện hữu trên diện mạo của Thủ đô.

Trân trọng cảm ơn ông!

Minh Anh