Phân cấp, phân quyền mạnh hơn để Hà Nội chủ động giải bài toán lớn

Thảo luận tại Tọa đàm, Ông Lê Tuấn Phong - Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) - cho biết cơ sở để sửa đổi Luật Thủ đô gồm hai nhóm căn cứ chính là "chính trị pháp lý" và "thực tiễn".

Cách đây hai ngày, Bộ Chính trị vừa ban hành quy định về phát triển Thủ đô, trong đó có yêu cầu phải hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của vùng đồng bằng sông Hồng, trung du miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế.

Buổi làm việc của Tổng Bí thư Tô Lâm vào tháng 1/2026 cũng đã kết luận Thủ đô cần khai mở những động lực mới, quyết tâm, kiên trì với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đồng thời, chỉ đạo Đảng bộ Chính phủ, Quốc hội và các địa phương phải đồng hành, chia sẻ và tạo hành lang để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ, thẩm quyền để thực hiện.

Về thực tiễn, ông Phong cho rằng Luật Thủ đô 2024 mới được Quốc hội thông qua, thi hành mới hơn một năm. Thời điểm ban hành Luật này đã có nhiều cơ chế, chính sách vượt trội. Ngay sau đó, các dự án luật khác cũng được kế thừa những cơ chế, chính sách hay của Luật để áp dụng chung cho cả nước.

Xây dựng Luật Thủ đô mới, ông Phong cho rằng cần giải quyết làm sao để Luật giữ được giá trị ổn định lâu dài, giải quyết được điểm nghẽn lớn của Hà Nội như ùn tắc giao thông cục bộ, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm.

Trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động khó lường, tác động mạnh đến hoạt động kinh tế, xã hội, cùng với sự phát triển khoa học công nghệ, trong đó có nhiều nội dung không thể quy định hết trong dự án luật.

"Do vậy, chúng tôi đã báo cáo các cấp chính quyền yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng Luật Thủ đô theo hướng không chỉ thực thi chính sách mà cần giao vai trò là cơ quan thiết kế chính sách ở vai trò cao hơn, để đáp ứng mục tiêu, kỳ vọng phát triển của thủ đô trong thời kỳ mới. Luật cũng hướng đến phân quyền cho Thủ đô để ban hành, áp dụng các văn bản quy phạm pháp luật để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm, đạt mục tiêu đề ra", ông Lê Tuấn Phong phát biểu.

Đột phá phát triển không gian ngầm, kinh tế tầm thấp

Ông Trần Quang Tuyên, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội - khẳng định Luật Thủ đô sửa đổi và Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm có ý nghĩa quan trọng, bước tiến mang tính đột phá.

Nếu nhận định Quy hoạch tổng thể 100 năm đóng vai trò chiến lược và thiết lập định hướng dài hạn, thì Luật Thủ đô sửa đổi chính là nền tảng pháp lý quan trọng nhất, đảm bảo nguồn lực và cơ sở để triển khai. Sự tương thích tuyệt đối của kiềng ba chân gồm Nghị quyết của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô và Quy hoạch không gian là bệ phóng để cụ thể hóa các định hướng trên bản đồ thực địa.

"Đáng chú ý, Hà Nội định hướng chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình phát triển dàn trải sang cấu trúc không gian đa chiều, đa tầng, đa lớp. Chúng ta không chỉ nhìn trên mặt bằng mà sẽ khai thác không gian đa tầng gồm không gian ngầm, mặt đất, tầm thấp và trên cao. Đặc biệt, định hướng hình thành hệ thống ngầm đa năng tích hợp giao thông, bãi đỗ xe và hạ tầng thoát nước tại các khu vực TOD là lời giải cho vấn nạn ngập úng nội đô. Theo đồ án nghiên cứu, Hà Nội phấn đấu tỷ lệ ngầm hóa tại các khu vực nội đô thị đạt đến 40%", ông Trần Quang Tuyên nhận định.

Ông Trần Quang Tuyên khẳng định, Luật Thủ đô sửa đổi và Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm có ý nghĩa quan trọng. Theo ông Tuyên, khái niệm "kinh tế tầm thấp" lần đầu tiên được đưa vào quy hoạch Thủ đô như một đột phá về không gian. 

"Đây là bước đi chiến lược để cụ thể hóa tầm nhìn 100 năm, biến không gian tầm thấp thành động lực mới cho công nghiệp công nghệ cao và giải quyết bài toán giao thông thông minh cho một thành phố toàn cầu", lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc khẳng định.

Bên cạnh đó, quy hoạch xác lập sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và kinh tế trung tâm. Trong đó, Sông Hồng được thiết lập là một con đường di sản chạy dọc hai bên sông, cải tạo bãi giữa và bãi nổi thành công viên sinh thái mang tầm vóc quốc tế.

Về cấu trúc đô thị, Hà Nội sẽ chấm dứt tình trạng thiếu đồng bộ để chuyển sang mô hình đô thị nén gắn với giao thông công cộng.

Với Luật Thủ đô, Hà Nội được trao quyền áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn đặc thù đột phá để tái thiết đô thị, di dời các cơ sở ô nhiễm và phát huy giá trị di sản kiến trúc của một thành phố toàn cầu thông minh, hiện đại và hạnh phúc.

Ông Luyện Văn Phương - Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội - chia sẻ Luật Thủ đô sửa đổi lần này đã trao cơ hội cho Hà Nội được chủ động xây dựng các chính sách riêng để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh chóng.

Theo ông Phương, thực trạng đô thị và nhà ở tại Hà Nội hiện nay đối mặt với nhiều bất cập lớn như cải tạo chung cư cũ - tiến độ triển khai rất chậm, nhà ở xã hội, nguồn cung cực kỳ hạn chế trong khi nhu cầu của người dân rất cao. Trong khi đó, nhà ở thương mại, giá thị trường đã vượt quá khả năng chi trả của đại đa số người dân. Còn nhà ở tái định cư thì bộc lộ nhiều yếu kém về chất lượng, không đáp ứng được yêu cầu tái thiết đô thị hiện đại.

Theo ông Phương, nguyên nhân chính nằm ở sự bất cập của các chính sách hiện hành. Để thay đổi một bộ luật thường mất rất nhiều thời gian, khiến việc điều chỉnh không kịp với tốc độ phát triển đô thị. Do đó, việc trao quyền chủ động cho Hà Nội là vô cùng quan trọng. Lãnh đạo Sở Xây dựng cho hay trong Luật Thủ đô lần này, có nhiều chính sách đột phá cho lĩnh vực nhà ở. Trong đó, phát triển đô thị đa mục tiêu, là nội dung đột phá cho phép chuyển đổi linh hoạt chức năng giữa nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư.

Trao đổi tại tọa đàm, Đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - nhấn mạnh quy hoạch là rất quan trọng. Tuy nhiên, ông Hạ mong muốn làm rõ một số yếu tố về tính liên kết, đặc biệt là trong mối liên kết quy hoạch vùng Thủ đô để đảm bảo "tuổi thọ" cho quy hoạch.

Ông Tạ Văn Hạ cũng nhấn mạnh việc liên kết văn hoá nghìn năm văn hiến của Thủ đô với văn hoá xứ Kinh Bắc, xứ Đoài, xứ Đông, văn hoá sông Hồng.

Theo ông Hạ: "Chúng ta phải liên kết được giữa văn hóa của Thủ đô với văn hóa của khu vực và của vùng, phải có tầm nhìn để có những công trình văn hóa mang tầm vóc thế kỷ, thời đại, mang tính hiện đại. Ở một số quốc gia, có những công trình lớn như bảo tàng, thư viện quốc gia, công viên để lại dấu ấn rất lớn. Vì thế, phải có tầm nhìn và quy hoạch cụ thể"

Bên cạnh đó, cần phải có sự liên kết về giao thông với các địa phương lân cận, như Hưng Yên, Bắc Ninh, Phú Thọ. Đồng thời, phải đổi mới hệ thống giao thông công cộng, đáp ứng nhu cầu của người dân. Sự liên kết giao thông sẽ tạo cơ hội để các nhà đầu tư và nguồn lực xã hội cùng tham gia đầu tư vào thành phố.

Hà Nội sẽ xây dựng sân bay thứ hai tăng liên kết vùng

Về ý kiến mà Đại biểu Quốc hội Tạ Quang Hạ nêu ra, ông Trần Quang Tuyên - Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội - cho biết phát triển vùng Thủ đô hiện được Đảng, Nhà nước và Thành phố đặc biệt quan tâm. Trong đó, Nghị quyết 258/2025/QH15 của Quốc hội là tiền đề, cơ sở pháp lý để Hà Nội triển khai.

Hiện nay, cả nước có 34 tỉnh, thành được chia làm 6 vùng. Vùng Thủ đô nằm giữa 2 vùng kinh tế phía Bắc. Theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô 100 năm, Hà Nội được xác định là trung tâm, động lực chính, có vai trò điều phối, dẫn dắt và lan tỏa phát triển các lĩnh vực quan trọng như kinh tế - xã hội, khoa học, giáo dục, y tế. Các đô thị thuộc các tỉnh, thành phố xung quanh là hệ thống đô thị vệ tinh, cùng liên kết, hỗ trợ, chia sẻ nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng cho cả vùng và cả nước.

Để tăng liên kết vùng, Hà Nội đang tập trung xây dựng hệ thống đường vành đai như vành đai 4, đường vành đai 4,5 và vành đai 5.

Bên cạnh đó, việc liên kết vùng thông qua các sân bay cũng được đẩy mạnh. Hiện sân bay Nội Bài đã làm tốt vai trò gắn kết vùng, sân bay Gia Bình đang triển khai, sân bay thứ 2 tại khu vực Phú Xuyên cũng sẽ được triển khai.

Về tái thiết đô thị, cùng với Nghị quyết 258 và Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, sau khi Luật Thủ đô sửa đổi được thông qua, Thành phố sẽ tập trung tái thiết, chỉnh trang đô thị.

Minh Anh