Hà Nội có thêm cơ chế tạo nguồn thu ngân sách từ tín chỉ carbon

Trong quá trình đầu tư phát triển đô thị, nhiều công trình, dự án có thể góp phần giảm phát thải khí nhà kính, từ xử lý chất thải, tiết kiệm năng lượng đến phát triển giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch. Bên cạnh hiệu quả môi trường, kết quả giảm phát thải được lượng hóa và đáp ứng các điều kiện theo quy định còn có khả năng tham gia thị trường carbon.

Với Hà Nội, Luật Thủ đô năm 2026 đã bổ sung cơ chế tài chính để thành phố được hưởng nguồn thu phát sinh từ những hoạt động này đối với các chương trình, dự án sử dụng ngân sách thành phố.

Bổ sung nguồn thu gắn với kết quả giảm phát thải

Điểm c khoản 4 Điều 21 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 quy định ngân sách thành phố được hưởng toàn bộ khoản thu từ giao dịch tín chỉ carbon, kết quả giảm phát thải khí nhà kính từ các chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon sử dụng ngân sách thành phố.

Đây là một trong những khoản thu được quy định riêng tại Điều 21 về quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách, cùng với các nguồn thu từ đất đai, phí, lệ phí và những khoản thu khác theo Luật Thủ đô.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội được hưởng toàn bộ nguồn thu thuộc phạm vi nêu trên khi các chương trình, dự án đáp ứng điều kiện hình thành và giao dịch tín chỉ carbon theo pháp luật.

Tín chỉ carbon gắn với kết quả giảm hoặc hấp thụ phát thải khí nhà kính đã được xác định, thẩm định, xác nhận theo tiêu chuẩn và cơ chế áp dụng. Khi đáp ứng các điều kiện giao dịch, tín chỉ có thể được chuyển nhượng hoặc sử dụng để bù trừ phát thải theo quy định.

Như vậy, việc giảm phát thải có thể mang lại hai giá trị. Trước hết là góp phần bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả và thực hiện mục tiêu phát triển bền vững. Đồng thời, trong trường hợp kết quả giảm phát thải đủ điều kiện tham gia cơ chế trao đổi, bù trừ, hoạt động này có thể tạo ra nguồn thu tài chính.

Đối với các chương trình, dự án sử dụng ngân sách thành phố, cơ chế của Luật Thủ đô giúp xác định rõ quyền hưởng nguồn thu của ngân sách Hà Nội, tạo thêm cơ sở để nghiên cứu khai thác giá trị kinh tế từ kết quả giảm phát thải.

Mở rộng khả năng khai thác giá trị từ các dự án xanh

Hà Nội đang triển khai nhiều nhiệm vụ giảm phát thải khí nhà kính trong các lĩnh vực đô thị, công nghiệp, giao thông, năng lượng và xử lý chất thải. Đây cũng là những lĩnh vực cần được nghiên cứu, đánh giá về khả năng hình thành tín chỉ carbon.

Tháng 9/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 4959/QĐ-UBND thành lập Tổ công tác liên ngành nhằm chỉ đạo, đôn đốc việc kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải và tham gia thị trường carbon trên địa bàn.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường có nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất danh mục các dự án giảm phát thải và dự án có tiềm năng tạo tín chỉ carbon trong những lĩnh vực như xử lý chất thải, thu hồi khí mê-tan, nước thải, nông nghiệp phát thải thấp, lâm nghiệp, cây xanh và kinh tế nông nghiệp tuần hoàn.

Đối với lĩnh vực xây dựng và giao thông, thành phố giao Sở Xây dựng nghiên cứu phương pháp lượng hóa mức giảm phát thải từ chuyển đổi xe buýt, taxi sang năng lượng sạch, phát triển đường sắt đô thị, quản lý giao thông thông minh và chuyển dịch từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng.

Ngành xây dựng cũng được giao rà soát khả năng tạo tín chỉ carbon từ tiết kiệm điện tại các tòa nhà, thay thế thiết bị làm lạnh, chiếu sáng thông minh, thu hồi khí tại công trình xử lý nước thải và sử dụng vật liệu phát thải thấp.

Những nhiệm vụ này cho thấy Hà Nội đang từng bước nhận diện các lĩnh vực có khả năng tạo ra kết quả giảm phát thải có thể đo lường.

Tuy nhiên, không phải mọi dự án xanh hoặc công trình tiết kiệm năng lượng đều đương nhiên tạo ra tín chỉ carbon. Để có thể giao dịch, kết quả giảm phát thải phải đáp ứng yêu cầu về phương pháp tính toán, đo đạc, báo cáo, thẩm định, xác nhận và các điều kiện khác của cơ chế tín chỉ carbon được áp dụng.

Vì vậy, việc xác định tiềm năng tạo tín chỉ ngay từ quá trình nghiên cứu, chuẩn bị và tổ chức thực hiện dự án có ý nghĩa quan trọng. Đây là cơ sở để lựa chọn phương pháp theo dõi, thu thập dữ liệu và đánh giá kết quả giảm phát thải một cách phù hợp.

Gắn quản lý tài chính với kết quả bảo vệ môi trường

Cùng với việc rà soát các dự án có tiềm năng tạo tín chỉ carbon, Hà Nội đang chuẩn bị những điều kiện cần thiết để quản lý nguồn thu và các quyền tài sản liên quan.

Theo Quyết định số 4959/QĐ-UBND, Sở Tài chính được giao nghiên cứu, hướng dẫn quản lý tài chính đối với hạn ngạch và tín chỉ carbon, nguồn thu từ chuyển nhượng tín chỉ, chi phí mua hạn ngạch, tín chỉ cũng như việc hạch toán tài sản và quyền tài sản phát sinh từ tín chỉ carbon.

Đây là nhiệm vụ có liên quan trực tiếp đến việc triển khai cơ chế nguồn thu theo Luật Thủ đô năm 2026.

Trong thực tế, để một chương trình, dự án sử dụng ngân sách có thể tạo nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon, cần xác định được kết quả giảm phát thải đủ điều kiện, cơ chế xác nhận, chủ thể có quyền giao dịch và phương thức quản lý khoản thu phát sinh.

Việc xây dựng dữ liệu phát thải, chuẩn hóa phương pháp ghi nhận kết quả giảm phát thải và phòng tránh tính trùng cũng là những yêu cầu được Hà Nội đặt ra trong quá trình chuẩn bị tham gia thị trường carbon.

Các nhiệm vụ này giúp tạo cơ sở để kết quả giảm phát thải được ghi nhận minh bạch, đồng thời hỗ trợ quản lý tài chính khi phát sinh hoạt động giao dịch.

Về lâu dài, cơ chế nguồn thu từ tín chỉ carbon có thể bổ sung một phương thức khai thác giá trị của các chương trình, dự án đầu tư công theo hướng gắn hiệu quả sử dụng ngân sách với kết quả bảo vệ môi trường.

Điều quan trọng là nguồn thu chỉ hình thành khi có kết quả giảm phát thải đủ điều kiện được công nhận và thực hiện giao dịch theo quy định. Cơ chế của Luật Thủ đô xác lập quyền hưởng khoản thu cho ngân sách thành phố, không đồng nghĩa với việc mọi dự án sử dụng ngân sách đã có tín chỉ carbon hoặc đã phát sinh doanh thu.

Trong bối cảnh Hà Nội thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển đô thị bền vững, quy định tại Điều 21 Luật Thủ đô năm 2026 mở thêm hướng khai thác nguồn lực từ chính những hoạt động đầu tư phục vụ mục tiêu giảm phát thải.

Cùng với việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu, phương pháp lượng hóa kết quả giảm phát thải và cơ chế quản lý tài chính, thành phố có thêm điều kiện để từng bước đưa giá trị môi trường của các chương trình, dự án đủ tiêu chuẩn trở thành nguồn lực phục vụ phát triển Thủ đô.

Minh Anh